Noli Me Tangere Kabanata 1Ang Pagtitipon

Buod

Idinaos ni Don Santiago de los Santos, na mas kilala sa tawag na Kapitan Tiago, ang isang hapunan sa kanyang tahanan sa Kalye Anloague. Kahit naipahayag lamang ang anyaya nang hapon ng huling araw ng Oktubre, laban sa dati niyang kaugalian, naging paksa agad ito ng usapan sa Binondo, sa mga karatig nayon, at maging sa loob ng Maynila. Kilala si Kapitan Tiago bilang pinakamagiliw sa mga tao, at ang kanyang bahay ay bukas sa lahat maliban sa anumang bagong ideya. Hinati ang mga panauhin: ang mga lalaki ay nasa isang panig at ang mga babae ay nasa kabilang panig, tulad ng sa simbahan. Si Tiya Isabel, ang matandang pinsan ng Kapitan, ang tumatanggap sa mga babaeng panauhin. Nag-aalay siya ng tabako at nganga sa mga babaeng Kastila at inilalahad ang kanyang kamay sa kanyang mga kababayan upang hagkan, gaya ng ginagawa ng mga fraile. Maya-maya ay nainip siya at, nang mabasag ang isang pinggan, tumakbo siya palayo habang nagbubulong.

Sa bulwagan, nagpupulong ang mga lalaki. Nag-uusap nang mahihina ang ilang kadete sa isang sulok, samantalang nagpapasyal nang tahimik ang dalawang dayuhang nakaputi na parang naiinip na mga pasahero sa isang bapor. Ang pinakamasiglang usapan ay nagmumula sa isang maliit na mesa na kinaroroonan ng dalawang pari, dalawang paysano, at isang militar. Ang militar ay isang matandang tinyente na maikli at matigas kung magsalita. Ang isang pari ay si Padre Sibyla, batang Dominikanong kura paroko ng Binundok at dating propesor sa San Juan de Letran. Ang isa ay si Padre Damaso, malusog at maingay na Pransiskano. Kasama nila si Señor Laruja, isang maliit na lalaking may malaking ilong, at isang binatang mapula ang buhok na apat na araw pa lamang sa bansa at nagpunta rito sa sariling gugol upang pag-aralan ang lupain.

Napag-usapan ang katamaran ng mga Indio at ang pag-aalis ng monopolyo ng tabako. Sinabi ni Padre Damaso na nakikilala niya ang Indio dahil dalawampu't tatlong taon na siyang kumakain ng saging at kanin sa bansa. Dalawampung taon siyang nanirahan sa San Diego, bayang may anim na libong tao, at nakikilala raw niya ang bawat mamamayan. Pinatunayan ni Laruja na walang katulad ang katamaran at kawalang-utang-na-loob ng Indio. Nagpahiwatig naman ang binata na baka ang tinatawag na katamarang ito ay paraan lamang ng mga mananakop upang takpan ang sariling kahinaan. Ipinaliwanag din ni Padre Damaso na ang tinola ay hindi loto na nagpapalimot kundi isang putaheng manok at kalabasa.

Nang tanungin ni Padre Sibyla kung bakit iniwan ni Padre Damaso ang San Diego, biglang nawala ang tuwa ng Pransiskano. Sumuntok siya sa brazo ng silya at sumigaw na kung may relihiyon, walang karapatan ang kahit sino, maging ang hari, na makialam kapag itinatapon ng pari ang bangkay ng isang erehe. Binanggit pa niya ang pagkaladkad noon kay Gobernador Bustamante at ang tinatawag niyang maliit na heneral na si Gobernador Heneral. Nagbanta ang tinyente na iuulat niya ito sa Gobernador Heneral, at namagitan si Padre Sibyla sa pamamagitan ng paghahati sa mga salita ng pari at ng tao. Isiniwalat naman ni Tinyente Guevarra ang tunay na dahilan ng paglipat. Samantalang wala si Padre Damaso sa San Diego, inilibing ng coadjutor ang bangkay ng isang lubos na karapatdapat na lalaki na hindi nangumpisal. Nang magbalik ang pari, ipinahukay niya ito at ipinalipat sa libingan ng mga Intsik nang walang paalam sa pamilya, dahil nasa Europa ang bugtong na anak ng yumao. Nalaman ito ng Gobernador Heneral at hiniling na parusahan ang pari, kaya inilipat si Padre Damaso sa isang mas mabuting bayan.

Nang lumuwag ang usapan, dumating sina Don Tiburcio de Espadana, isang matandang dayuhang pilay na mahinahon ang anyo, at ang kanyang asawang si Donya Victorina, isang Pilipinang puspos ng kulot, pintura, at damit Europeo. Nang tanungin kung sino ang may-ari ng bahay, sinabi ni Laruja na hindi ito nakapagtuklas ng pulbura. Itinuro ni Donya Victorina na natuklasan ito ng mga Intsik malaon na. Itinanggi ito ni Padre Damaso at sinabing isang Pransiskanong nagngangalang Savalls ang nakagawa nito noong ikapitong siglo. Itinama siya ni Padre Sibyla at sinabing Schwartz ang pangalan at ikalabing-apat na siglo. Sa gitna ng pagtatalong ito ay pumasok sa bulwagan ang dalawang panauhin.

Mahahalagang Tagpo

• Dumating ang mga panauhin sa marangyang pagtitipon ni Kapitan Tiago, na hinati sa magkahiwalay na pangkat ng lalaki at babae.
• Kinutya ni Padre Damaso ang mga Indio at tinawag silang hamak na nilalang.
• Ibinalita ni Padre Sibyla ang pagkatanggal ni Padre Damaso sa parokya ng San Diego.
• Isiniwalat ni Tinyente Guevarra ang tunay na dahilan: ang pagpapahukay sa bangkay ng isang pinagbintangang erehe.
• Nagngitngit si Padre Damaso nang maalala ang nawawalang mga kasulatan.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Kapitan Tiago ay ang may-ari ng bahay at tagapagdaos ng handaan para sa nagbalik na binata.
• Tiya Isabel ay ang pinsan ng Kapitan na tumatanggap at nangangasiwa sa mga panauhin.
• Padre Damaso ay ang magaslaw na paring walang habas kung mangutya sa mga Pilipino.
• Padre Sibyla ay ang kura paroko ng Binundok na mahinahong namamagitan sa mga pagtatalo.
• Tinyente Guevarra ay ang tenyente ng Gwardya Sibil na naglahad ng tunay na dahilan ng paglipat ni Padre Damaso.
• Laruja ay ang maliit na panauhing nagpatunay na walang katulad ang katamaran ng mga Indio.
• Don Tiburcio de Espadana ay ang matandang dayuhang pilay na dumating sa pagtitipon kasama ang kanyang asawa.
• Donya Victorina ay ang Pilipinang puspos ng pintura at damit Europeo na nakipagtalo tungkol sa tunay na nakatuklas ng pulbura.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
bantog	kilala o tanyag sa marami
bukas-palad	matulungin sa kapuwa
piging	malaking pagtitipon na may handaan
pulutong	pangkat o karamihan ng tao
walang habas	walang galang o paggalang
maluho	magastos sa mga bagay na luho
mapangahas	malakas ang loob, walang takot
katiwasayan	katahimikan o kapayapaan

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Bakit itinuturing na karangalan ang maging panauhin ni Kapitan Tiago?
2. Paano inilarawan ni Rizal ang pag-uugali ni Padre Damaso sa pagtitipon?
3. Ano ang tunay na dahilan ng paglipat ni Padre Damaso sa San Diego ayon kay Tinyente Guevarra?
4. Ano ang ipinapakita ng magkahiwalay na pangkat ng lalaki at babae tungkol sa lipunan noon?