Buod ng Katauhan

Si Donya Victorina de los Reyes de Espadaña ay isa sa mga pinakatanyag na katatawanan sa nobela. Anak siya ng isang mayamang pamilya ngunit hindi mapalagay sa kanyang katayuan. Pangarap niyang makapag-asawa ng tunay na Kastila upang maituring na "kababayan" siya ng mga mananakop. Marami sana siyang manliligaw, ngunit tinanggihan niya ang lahat ng kapwa Pilipino dahil hindi raw sila karapat-dapat sa kanya.

Nang makilala niya ang pilay at bungang si Don Tiburcio de Espadaña, hindi siya nagdalawang-isip. Kahit patpatin, may kapansanan, at walang tunay na pinag-aralan ang lalaki, pinakasalan niya ito dahil lamang sa isang rason, at iyon ay ang pagiging Kastila nito. Sa paniniwala niya, ang pag-aasawa ng dayuhan ay ang pinakamabilis na paraan upang umakyat sa lipunan.

Sa kabuuan ng nobela, laganap ang kanyang pagpapanggap. Naglalagay siya ng napakakapal na kolorete upang magmukhang maputi, nagsasalita ng barok na Espanyol, at nilalait ang mga Pilipinong hindi KASTILA ang anyo. Sa Kabanata 42, inihayag pa niyang tatlumpu't dalawang taong gulang lamang siya kahit apatnapu't lima na siya. Tinutulak din niya ang pagpapakasal ng kanyang pamangkin na si Linares kay Maria Clara, hindi dahil sa pagmamahal kundi upang lalo pang tumaas ang kanyang kalagayan.

Pisikal na Paglalarawan

Inilalarawan siya bilang babaeng may makapal na kolorete sa mukha na halos kasingkapal ng isang putik. Kulot at pinaputian ang kanyang buhok, at sa pagtanda ay nagdadagdag pa siya ng mga kulot upang magmukhang bata. Hindi maayos ang kanyang pagsasalita ng Espanyol na puno ng mali. Sa huling kabanata, inilarawan siyang tila "nagmumurang kamatis" dahil sa labis na pagpapaganda. Ang kanyang anyo mismo ay bahagi ng kanyang kabalintunaan.

Mga Ugnayan sa Ibang Tauhan

Don Tiburcio de Espadaña ay asawa niyang Kastila na ginagawa niyang kasangkapan sa kanyang ambisyon; sunud-sunuran ito sa lahat ng utos niya.
Linares ay pamangkin ng kanyang asawa; pinilit niyang ipakasal kay Maria Clara upang umakyat sa lipunan.
Maria Clara ay biktima ng kanyang pakikisangkot sa usapin ng pagpapakasal.
Padre Damaso ay kasabwat sa plano ng pagpapakasal ni Linares at Maria Clara.
Donya Consolacion ay kaagaw niya sa pagpapanggap na Kastila; nagkasagutan sila sa Kabanata 47.
Kapitan Tiago ay kasabwat niya sa pagpaplano ng kasal ng mga bata.

Motibasyon at Tunggalian

Ang nagtutulak kay Donya Victorina ay ang matinding pagnanais na umangat sa lipunan. Nahihiya siya sa kanyang pagiging Pilipina at sa kanyang tunay na gulang. Kaya't ginagawa niya ang lahat upang magmukhang Kastila gaya ng sa pananamit, pagsasalita, hanggang sa pagpili ng asawa.

Ang kanyang tunggalian ay hindi panlabas kundi panloob: nilalabanan niya ang kanyang sariling pagkatao. Habang lalo siyang nagpapanggap, lalo namang lumalabas ang kanyang kabalintunaan. Sa huli, hindi siya tunay na tinatanggap ng mga Kastila at itinatakwil naman siya ng kanyang sariling lahi.

Simbolikong Kahulugan

Si Donya Victorina ay sagisag ng "colonial mentality" o ang paniniwalang mas mataas ang lahat ng banyaga kaysa sa sariling lahi. Kinakatawan niya ang mga Pilipinong tumatanggi sa sariling kultura at wika upang magmukhang dayuhan. Sa kanyang katawa-tawang pag-uugali, tahimik na pinupuna ni Rizal ang kahangalan ng gayong pag-iisip.