Noli Me Tangere Kabanata 22Ang Liwanag at Dilim

Buod

Tatlong araw ang lumipas mula nang mga naunang pangyayari, at ginugol ng bayan ng San Diego ang mga araw na iyon sa paghahanda para sa pista at sa walang tigil na usapan. Pinupuna ng ilan ang gobernadorcillo, ng iba ang tinyente mayor, at ng iba pa ang mga kabataan, ngunit ang lahat ng ito ay pinaghalo rin ng pagmamahal sa darating na kasiyahan. Pinag-usapan ang pagdating ni Maria Clara na kasama si Tiya Isabel. Tuwang-tuwa ang mga tao dahil sa kanilang paghanga sa dalaga, ngunit nagtaka rin sila sa pagbabago ng ugali ni Padre Salvi. Madalas na siyang natitigagal at tila nakalilimot sa gitna ng misa, hindi na gaanong nakikipag-usap, at kitang-kita ang kanyang pagpayat at kawalan ng katiwasayan ng loob.

Ang lalong pinagbalitaan ng mga tao ay ang mahigit sa dalawang ilaw na nakasindi sa kumbento tuwing gabi, samantalang si Padre Salvi ay bumibisita sa bahay ni Maria Clara. Nagtelegrapo si Ibarra mula sa panlalawigang kabisera upang batiin si Tiya Isabel at ang pamangkin nito, ngunit hindi ipinaliwanag kung bakit wala siya roon. Inakala ng marami na siya ay nakabilanggo dahil sa ginawa niya kay Padre Salvi noong hapon ng Todos los Santos. Naging tugatog ang usapan nang gabing iyon ng ikatlong araw nang makita nilang bumaba si Ibarra sa isang karwahe sa harap ng bahay ng kanyang magiging asawa at magalang na bumati sa paring papasok din sa naturang bahay. Samantala, si Sisa at ang kanyang mga anak ay tuluyan nang nakalimutan ng lahat.

Sa loob ng bahay ni Maria Clara, naroon ang dalawa sa isang bintanang nakaharap sa lawa, nalililiman ng mga bulaklak at halamang gumagapang. Sinabi ni Ibarra na bago sumikat ang liwayway ay matutupad ang hiling ni Maria Clara, at aayusin niya ang lahat nang gabing iyon upang walang makulang. Sumagot si Maria Clara na susulatan niya ang kanyang mga kaibigang babae upang pumarito, ngunit ipinakiusap niyang huwag isama ang kura. Ipinaliwanag niyang tila binabantayan siya nito, nakakatakot ang malalim at malungkot na mga matang itinititig sa kanya, at kakaiba at mahiwaga ang mga sinasabi nito. Minsan pa ngang itinanong ng pari kung hindi pa siya nananaginip tungkol sa mga sulat ng kanyang ina. Ayon sa kanyang kaibigang si Sinang at sa kanyang kapatid sa gatas na si Andeng, halos may pagkakulang-kulang na ang bait ng pari dahil hindi ito kumakain ni naliligo at namumuhay sa dilim.

Hindi sumang-ayon si Ibarra. Hindi raw maaaring di anyayahan ang pari dahil kailangan ito ng kaugalian ng bayan, bukod pa sa naninirahan ito sa bahay ni Maria Clara at nagpakita ng magandang asal sa kanya. Nang tanungin ng alkalde ang pari, pawang papuri lamang ang sinabi nito at hindi naglagay ng hadlang. Ngunit pinanatag ni Ibarra ang dalaga: hindi sasama ang pari sa kanilang bangka. Nang gabing iyon ay dumating si Padre Salvi na may pilit na ngiti at nagtanong kung hindi sila natatakot malamigan. Sumagot si Ibarra na kaayaaya ang gabi at masarap ang hangin, at sa mga buwang iyon ay taglagas at tagsibol nila, kung saan nalalaglag ang ilang dahon ngunit laging namumulaklak ang mga bulaklak. Napabuntong-hininga ang pari.

Ngumiti si Padre Salvi at nag-usap sila ng mga bagay na walang kabuluhan tungkol sa panahon, sa bayan, at sa pista. Nagdahilan si Maria Clara at umalis. Inanyayahan ni Ibarra ang pari sa piknik sa gubat na gaganapin kinabukasan. Nais ng mga kabataang babae na isagawa ito sa batis sa kalapit na gubat, sa tabi ng lumang balete, kaya maaga silang babangon upang hindi maabutan ng araw. Nag-isip ang pari at tinanggap ang anyaya upang patunayang wala siyang sama ng loob kay Ibarra, ngunit huli siyang darating dahil may mga tungkulin pa siya. Mapalad daw ang mga taong malaya.

Makalipas ang ilang sandali ay nagpaalam si Ibarra upang pangasiwaan ang paghahanda. Madilim na ang gabi, at sa lansangan ay may lumapit sa kanya at magalang na bumati. Nang tanungin kung sino siya, sinabi ng hindi kilalang lalaki na hindi alam ni Ibarra ang kanyang pangalan at dalawang araw na siyang naghihintay. Sinabi nito na wala siyang kinahabagan kahit saan dahil tinuturing siyang tulisan, ngunit nawalan naman siya ng mga anak at nabaliw ang kanyang asawa, at sinasabi ng lahat na karapat-dapat siya sa nangyayari sa kanya. Hiniling niyang maawa si Ibarra sa kanyang asawa at mga anak. Dahil hindi makapagtigil noon, sinabi ni Ibarra na sumunod na lamang ang lalaki at habang naglalakad ay isasalaysay nito ang nangyari. Nagpasalamat ang lalaki, at agad silang naglaho sa gitna ng kadiliman ng mga daang bahagya nang may ilaw.

Mahahalagang Tagpo

• Ang pagdating ni Maria Clara at Tiya Isabel sa San Diego para sa pista.
• Ang pagmamatyag ng mga tao sa kakaibang pag-uugali ni Padre Salvi.
• Ang pagpaplano ng piknik sa gubat at ang pagtanggi ni Maria Clara na isama ang pari.
• Ang pag-imbita ni Ibarra kay Padre Salvi sa piknik.
• Ang paglapit ng isang misteryosong lalaki kay Ibarra sa lansangan.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Maria Clara ay ang dalagang nagbabalik sa San Diego at nagpaplano ng piknik kasama ang kanyang mga kaibigan.
• Crisostomo Ibarra ay ang binatang sumusunod sa kaugalian kahit labag sa kalooban at tumulong sa lalaking naghihirap.
• Padre Salvi ay ang kura na nagbabago ang kilos dahil sa kanyang lihim na damdamin.
• Ang misteryosong lalaki ay humihingi ng tulong kay Ibarra dahil nawalan siya ng mga anak at nabaliw ang kanyang asawa; hindi pinapangalanan ng nobela ang kanyang pangalan sa bahaging ito.
• Sinang ay ang masayahing kaibigan ni Maria Clara na sumama sa mga pagpaplano.
• Tiya Isabel ay ang kasama ni Maria Clara sa pagbabalik sa San Diego para sa pista.
• Andeng ay ang kapatid sa gatas ni Maria Clara na nagbahagi ng pangamba sa pag-uugali ng pari.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
penitente	taong nagkukumpisal o nagsisisi sa kasalanan
balete	malaking punong kilala sa mga alamat ng Pilipinas
tulisan	taong pinaghihinalaang lumalabag sa batas; bandido
kaugalian	nakagawiang pag-uugali ng isang lipunan
natatanaw	nakikita sa malayo
pagmamatyag	pagmamasid nang palihim
aliwalas	liwanag at kaginhawahan ng paligid

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Ano ang ibig sabihin ng pamagat na "Ang Liwanag at Dilim" sa nilalaman ng kabanata?
2. Bakit ayaw isama ni Maria Clara si Padre Salvi sa piknik? Ano ang ipinapahiwatig ng kanyang pakiramdam?
3. Paano ipinakilala ni Rizal ang katauhan ni Elias sa kabanata? Ano ang naging unang impresyon mo sa kanya?
4. Sa iyong palagay, tama ba ang naging pasya ni Ibarra na imbitahin ang pari? Pangatwiranan.