Noli Me Tangere Kabanata 25Sa Bahay ni Pilosopo Tasyo

Buod

Isang umaga, matapos inspeksyunin ang kanyang mga lupain sa San Diego, nagtungo si Crisostomo Ibarra sa tahimik na bahay ni Pilosopo Tasyo. Halos patiyad niyang tinahak ang malinis na hardin at pumanhik sa hagdanan. Nadatnan niya ang matanda na nakayukong abala sa pagsusulat, at puno ang mga pader ng koleksiyon ng kulisap at tuyong halaman, mga mapa, at mga estanteng puno ng aklat at sulat-kamay. Tinatawag siyang baliw ng buong bayan dahil sa kanyang pag-aaral, ngunit siya ang pinakamatalino at pinakamalayang mag-isip na tao sa San Diego.

Namangha si Ibarra nang makitang nagsusulat ito ng mga hieroglipiko. Ipinaliwanag ni Tasyo na hindi siya marunong ng Ehipsiyo o Koptiko ngunit alam niya ang paraan ng gayong pagsulat, at sinadya niyang hindi ito mabasa ng kasalukuyang salinlahi. Kung mababasa ng mga tao ngayon, susunugin lamang ang bunga ng buong buhay niyang paggawa. Para sa mga susunod na salinlahi ang mga iyon, na magiging mga pantas at magsasabing hindi natulog ang lahat sa gabi ng kanilang mga nuno. Sa wikang Tagalog siya sumusulat, at tinuturing niyang mas angkop pa ang hieroglipiko kaysa alpabetong Latin. Binanggit din niya ang kanyang mga panauhing langay-langay na dumarating mula sa Tsina at Hapon, na tinatabihan niya ng papel na may salitang Filipinas.

Ibinalita ni Ibarra ang kanyang pakay: humihingi siya ng payo tungkol sa paaralang nais niyang itayo, ang paaralang inihandog niya sa kanyang kasintahan, at inilahad ang mga planong inihanda sa Maynila. Naitanong naman ni Tasyo kung nahuli na ang kaawa-awang si Elias. Ipinaliwanag ng matanda na nakita niya ang tinatawag niyang "Musa ng Gwardya Sibil," ang asawa ng alperes na si Donya Consolacion. Kumalat na sa bayan ang pangyayari sa buwaya, at hinulaan ng babaeng iyon na ang piloto ang tumapon sa kanyang asawa sa putikan at bumugbog pa kay Padre Damaso. Dahil binabasa nito ang mga ulat na dumarating sa kanyang asawa, ipinadala nito ang sarhento at mga kawal upang gambalain ang piknik, kaya nagbabala si Tasyo na mag-ingat si Ibarra.

Nang mabasa ni Tasyo ang mga plano ng paaralan, nangilid ang kanyang luha, sapagkat iyon din ang kanyang pinangarap noon. Ang una niyang payo ay huwag nang bumaling pa sa kanya, dahil ipapalagay rin siyang baliw ng mga matitinong tao. Bilang halimbawa ay binanggit niya ang gobernadorcillo na walang ibang pinagaralan kundi ang magdulot ng tsokolate at magtiis sa kasamaan ng asal ni Padre Damaso, ngunit ngayo'y mayaman at nagpapasya sa kapalaran ng kanyang mga kababayan. Payo rin niyang isangguni ang balak sa kura, sa gobernadorcillo, at sa lahat ng may kapangyarihan, kahit masasama at hangal ang ibibigay na payo, dahil ang pagtatanong ay hindi katulad ng pagsunod.

Matatag ang paniniwala ni Ibarra na hindi kailangang balutan ng kasamaan ang isang matuwid na layunin. Ipinaliwanag ni Tasyo na ang pamahalaan ay bisig lamang samantalang ang kumbento ang ulo, at nakikita, naririnig, at nagpapasya ang pamahalaan ayon sa ibig ng kura. Nagbabala siya na natutulog pa ang bayan sa mapanlinlang na tulog, ngunit isang araw ay magigising ito at magdudulot ng kakila-kilabot na paghihiganti.

Hinawakan ni Tasyo ang bisig ni Ibarra at dinala ito sa bintana. Itinuro niya ang rosas na yumuyuko kapag hitik sa bulaklak upang hindi mabali, at ang matayog na punong kupang na inalalayan ng maliliit na patpat noong musmos pa. Ganoon din ang binatang inalis sa Europa at itinanim sa mabatong lupa; kailangan niya ng sandalan at ng pagpapakumbaba, dahil hindi karuwagan ang pagyuko kung ito ang magliligtas sa buhay. Naniwala si Ibarra, nagpasalamat, at nagsabing ngayon din ay pupunta siya sa kura upang makipagkasundo at ipakiusap ang kaawa-awang baliw na si Sisa at ang mga anak nito. Umalis siya, habang naiwan si Tasyong nag-iisip kung paano magwawakas ang komedyang sinimulan sa libingan.

Mahahalagang Tagpo

• Ang pagdating ni Ibarra sa tahimik na bahay ni Pilosopo Tasyo at ang paghingi niya ng payo tungkol sa paaralang kanyang ipapatayo.
• Ang pagsusulat ni Tasyo ng mga hieroglipiko para sa susunod na salinlahi at ang paghahambing nito sa alpabetong Latin.
• Ang babala ni Tasyo tungkol kay Donya Consolacion at sa pagpapadala nito ng mga kawal upang gambalain ang piknik.
• Ang payo ni Tasyo na isangguni ng binata ang kanyang balak sa kura at huwag magpahalata ng tunay na layunin.
• Ang paghahambing kay Ibarra sa rosas at sa punong kupang na kailangang yumuko at alalayan.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Crisostomo Ibarra ay ang binatang puno ng mabubuting hangarin ngunit hindi pa nakauunawa sa tunay na kapangyarihan ng simbahan.
• Pilosopo Tasyo ay ang matandang pantas na nagbigay ng payo mula sa kanyang karanasan at karunungan.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
pantas	taong may malawak na karunungan
tukod	patpat o haligi na sumusuporta sa halaman
makopa	punong may mapupulang bunga
hitik	punong-puno ng bunga o bulaklak
salinlahi	henerasyon o lahing kasunod
balakin	planuhin o isipin
hieroglipiko	sinaunang paraan ng pagsulat na hugis larawan ang mga tanda
dawag	matinik na halaman; sagabal sa paglago

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Bakit sinabi ni Pilosopo Tasyo na ang kanyang isinusulat ay para sa susunod na salinlahi?
2. Ano ang pagkakaiba ng pananaw ni Ibarra at ni Pilosopo Tasyo tungkol sa matuwid na layunin?
3. Ipaliwanag ang ibig sabihin ng paghahambing kay Ibarra sa rosas at sa punong makopa.
4. Sa iyong palagay, sino sa dalawa ang tama, si Ibarra o si Tasyo? Pangatwiranan ang sagot.