Noli Me Tangere Kabanata 24Sa Kagubatan

Buod

Maagang nagmisa si Padre Salvi at naglinis ng labindalawang makasalanang kaluluwa. Tila sinira ng pagbabasa ng ilang selyadong sulat ang kanyang ganang kumain kaya naging malamig ang kanyang tsokolate, at may mga araw nang hindi halos kumakain ang pari. Masama rin ang tulog nito mula nang ilipat niya ang silid, at lalo nang lumalim ang kanyang mga mata at dumami ang kanyang pagkapayat. Nagpahatid siya sa gubat kung saan naroon ang punong malapit sa piknik.

Sa gilid ng gubat ay pinauwi niya ang karwahe at naglakad siyang mag-isa hanggang sa batis na gawa sa maligamgam na bukal. Biglang nahinto ang kanyang mga paa sa pagkarinig ng malilinaw na tinig at tawanan. Nakilala niya ang tinig ni Maria Clara na naghahanap ng pugad ng tagak upang makita si Ibarra nang hindi ito nakikita, at pinagbiruan siya tungkol sa paninibugho ng kura. Nagtago siya sa likod ng isang malaking puno at nagmatyag. Nakita niya sina Maria Clara, Victoria, at Sinang na nakababad hanggang tuhod sa batis, nakalugay ang buhok, at namimitas ng bulaklak. Nang mawala ang tatlo sa likod ng kawayanan, lumabas siya na parang lasing at pinagpapawisan, ngunit tumalikod din at nagtungo sa mga kasama.

Sa lilim ng telang nakakabit sa matatandang puno ay nagtitipon ang alperes, ang koadjutor, ang gobernadorcillo, ang tenyente mayor, ang maestro, at si Kapitan Basilio, ang ama ni Sinang at dating kalaban ng yumaong Don Rafael sa isang usapin. Tinanggap ng lahat nang may paggalang ang kura, at sinabi nitong naligaw siya nang tanungin ng alperes. Tinanong ni Padre Salvi ang alperes tungkol sa sumampal raw kay Padre Damaso, na nakaratay na sa higaan, at sinabing maaaring ito rin ang Elias na nagtapon sa alperes sa putikan. Namula ang alperes sa hiya o sa alak.

Sa gitna ng kainan ay biglang dumating ang isang payat, putla, at hamak ang damit na babaeng hindi namalayan ng sinuman. Payapa siyang nagtungo sa mesang kinauupuan ng kura; nang makilala siya nito ay nalaglag ang kutsilyo sa kanyang kamay. Iniutos ni Ibarra na bigyan ng pagkain ang babae, ngunit nang makita nito ang alperes ay natakot ito at tumakas sa gitna ng mga puno. Sinabi ni Don Filipo na apat na araw nang nababaliw ang babae dahil sa takot at kalungkutan. Itinanong ni Ibarra kung siya si Sisa. Sinabi ni Don Filipo na hinuli siya ng mga sundalo ng alperes at pinagala sa bayan dahil sa hindi malinaw na bagay tungkol sa kanyang mga anak. Itinanong ng alperes kung hindi ba siya ang ina ng dalawang sakristan ng kura, at tumango ito. Idinagdag ni Don Filipo, habang tumitingin sa gobernadorcillo, na nawala ang mga bata at walang nag-usisa. Inutusan ni Ibarra ang mga katulong na hanapin si Sisa.

Hinamon ni Kapitan Basilio si Ibarra ng isang partida sa ahedres, dahil may usapin silang labinlimang taon nang hindi maayos ng hukuman, at sinabing kapag naalpas ang laro ay isasantabi na ang usapin. Sa gitna ng laro ay tumanggap si Ibarra ng isang telegrama. Sa pangkat ng mga kabataan, itinanong ni Ibarra sa Gulong ng Kapalaran kung magtatagumpay ang kanyang balak, at ang sagot ay panaginip lamang. Ngunit binuksan niya ang telegrama at ipinahayag na nagkakamali ang aklat, sapagkat aprubado na ang proyekto ng paaralan at nagwagi siya sa usapin. Hinati niya ito: ibinigay ang isang bahagi kay Maria Clara bilang regalo, at ang isa kay Sinang na nakakuha ng pinakamaling sagot. Hinablot ni Padre Salvi ang aklat at pinunit ito, sinabing kasalanan ang maniwala sa mga hula. Matapang na sumagot si Albino na mas malaking kasalanan ang gumalaw sa ari-arian ng iba nang walang pahintulot. Tumigil ang laro at nagkamay sina Ibarra at Kapitan Basilio bilang tanda ng pagkakasundo.

Biglang dumating ang isang sarhento at apat na armadong guwardiya sibil na naghahanap kay Elias, na pinaghihinalaang tumampalasan kay Padre Damaso. Tinanggihan ito ni Ibarra at sinabing malugod sa kanilang piging ang lahat, maging ang alperes. Hinalughog ang gubat ngunit walang natagpuan, at pinaalala ni Don Filipo na ang inilarawan ay umaangkop sa halos lahat ng katutubo. Ikinuwento ni Leon ang tungkol kay Elias na tumapon sa alperes sa labak: isang araw ng Setyembre, hinarang ng alperes ang isang lalaking may dalang bigkis na kahoy sa maputik at makipot na daan, ngunit inihampas ng lalaki ang kahoy sa ulo ng kabayo hanggang mabuwal ito at mahulog ang nakasakay. Tahimik na nagpatuloy ang lalaki kahit pinaputukan ng limang bala.

Mahahalagang Tagpo

• Ang pagmamatyag ni Padre Salvi sa mga dalaga mula sa di kalayuan.
• Ang pagdating ni Sisa sa piknik at ang pag-alis niyang wala sa sarili.
• Ang pagtatalo nina Don Filipo at Padre Salvi tungkol sa dalawang onsa at sa mga nawawalang bata.
• Ang pagpunit ni Padre Salvi sa aklat ng Gulong ng Kapalaran.
• Ang pagdating ng mga guwardiya sibil at ang paghahanap kay Elias.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Padre Salvi ay ang kura na palihim na nagmamatyag sa mga dalaga at mapangahas na pumuna sa iba.
• Don Filipo ay ang liberal na matapang na tumuligsa sa kamalian ng pagpapahalaga sa salapi kaysa buhay ng bata.
• Crisostomo Ibarra ay ang binatang nagpakita ng katibayan ng kanyang paaralan at tumangging kwestiyunin ang kanyang pasya.
• Sisa ay ang inang bunso na lumitaw sa piknik na tuluyan nang nawala ang katinuan.
• Elias ay ang pinaghahanap ng mga guwardiya sibil bilang mananakit umano kay Padre Damaso.
• Maria Clara ay ang dalagang naghahanap ng pugad ng tagak sa batis upang makita si Ibarra nang hindi ito nakikita.
• Victoria ay ang mahinhing dalagang kasama nina Maria Clara at Sinang sa batis.
• Sinang ay ang dalagang tumanggap ng isang bahagi ng telegrama bilang gantimpala sa pinakamaling sagot sa laro.
• Alperes ay ang pinuno ng gwardya sibil na tinanong ni Padre Salvi tungkol sa sumampal kay Padre Damaso.
• Gobernadorcillo ay ang pinunong tinitingnan ni Don Filipo nang punahin nito ang kawalan ng pag-usisa sa mga nawawalang bata.
• Kapitan Basilio ay ang ama ni Sinang na humamon kay Ibarra ng partida sa ahedres at nakipagkamay rito bilang pagkakasundo.
• Albino ay ang dating seminarista na matapang na sumagot kay Padre Salvi tungkol sa paggalaw sa ari-arian ng iba.
• Leon ay ang binatang nagkuwento ng pagtapon ni Elias sa alperes sa labak.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
pastol	tagapag-alaga ng hayop
sumampal	tumama ng palad sa mukha ng iba
hinalughog	hinanap nang lubusan sa bawat sulok
kalo	"pulley" o gulong na pinagdadaanan ng lubid
pamahiin	paniniwalang walang batayan sa katwiran
sarhento	pinuno ng isang maliit na pangkat ng kawal
pagmamatyag	pagmamasid nang palihim

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Ano ang ipinapahiwatig ng ginawang pagmamatyag ni Padre Salvi sa mga dalaga?
2. Bakit tinuligsa ni Don Filipo ang pagpapahalaga sa dalawang onsa kaysa sa buhay ng mga bata?
3. Ano ang kahulugan ng pagpunit ni Padre Salvi sa aklat ng Gulong ng Kapalaran?
4. Paano ipinakita ni Ibarra ang kanyang paninindigan nang kwestiyunin ng mga kawal ang pagkupkop niya kay Elias?