Noli Me Tangere Kabanata 26Ang Araw Bago ang Pista

Buod

Ika-10 ng Nobyembre, bisperas ng pista ng San Diego. Iniwan ng bayan ang dating katahimikan at naging abala sa bahay, simbahan, sabungan, at bukirin. Pinuno ng mga bandila at makukulay na kurtina ang mga bintana, at napuno ng ingay at musika ang hangin. Nag-aayos ang mga dalaga ng iba't ibang minatamis sa makukulay na kristal na pinggan, samantalang sa patyo ay nagsisigaw ang mga manok at baboy na tinatakot ng kasayahan. Lahat ng pagpapagal na ito ay para sa panauhing kilala man o hindi, kaibigan o kaaway, mahirap o mayaman.

Ang mga mayayaman na nakarating na sa Maynila ay nag-angkat ng serbesa, champagne, alak, at mga pagkaing galing Europa, mga bagay na bahagya lamang nilang titikman. Sa gitna ng kanilang hapag ay naroon ang isang artipisyal na pinya na pinaglagyan ng mga palito na inukit ng mga presidaryo, na may masalimuot na lilok. Napapaligiran ito ng mga dalandan, lansones, ates, chicos, at mangga, gayundin ng hamon mula sa Europa at China, pinalamanang pabo, at malaking pastel na hugis Agnus Dei o kalapati, kasama ang mga garapon ng atsara. Nilinis ang mga lumang globong salamin at lamparang petrolyo, at naging masaya ang mga bata sa paghabol sa mga kulay ng mga ito. Inilabas din ang mga gantsilyo, alpombra, at artipisyal na bulaklak ng mga dalaga, at ang mga lumang bandeha na pinuno ng tabako, sigarilyo, at hitson. Naging makintab ang sahig, at nagpalamuti ng mga kortina, parol, at halaman. Maging ang mga santo ay isinangayac.

Sa mga lansangan ay nagtayo ng makukulay na arko na kawayan at sa harap ng simbahan ay may malaking tolda para sa prusisyon. Sa plasa ay may tanghalan para sa komedyang Tundo, kung saan kakanta at sasayaw sina Marianito, Chananay, Balbino, Ratia, Carvajal, Yeyeng, at Liceria. Pinili ng gobernadorcillo, sa pagsang-ayon ng kura, ang dramang "Ang Prinsipe Villardo o ang mga Bilanggo na Iniligtas sa Masamang Yungib," na may mahika at paputok. Dumating ang limang banda at tatlong orkestra, kabilang ang pinamamahalaan ni maestro Austria, na pinupuri sa kanyang martsa panglibing na "El Sauce." Dumarating din ang mga tahur na may dalang manok at supot ng ginto. Ibinubulong ng isang matabang lalaki na tumatanggap daw ang alperes ng limampung piso gabigabi, darating si Kapitan Tiago upang maglagay ng bangko, may labingwalong libong dala si Kapitan Joaquin, at may sampung libong dala si Carlos. Si Padre Damaso raw ay magsesermon sa umaga at sasama sa sugal sa gabi. Sa labas ng bayan ay nagdala ang mga tagabundok ng matatabang manok, baboy-ramo, usa, at ibon, gayundin ng kahoy, prutas, pako, at orkidya.

Ngunit ang pinakaabalang pook ay ang maliit na mataas na lupa ilang hakbang lamang mula sa bahay ni Ibarra, kung saan ginagawa ang paaralan. Pinamamahalaan ito ni Nol Juan, na maraming kasanayan sa pagtatayo. Sinabi niyang tulad ito ng mga paaralan sa Alemanya at higit pa, may dalawang pakpak para sa mga lalaki at babae, malaking hardin na may tatlong bukal sa gitna, mga lilim na landas, silid-imbakan, at mga bilangguan malapit sa palaruan ng mga batang tamad. Tatlong metro at pitumpu't limang sentimetro ang lalim ng pundasyon. Isang lalaking maninilaw ang nagtayo ng malaking kubyerta na may labis na kahoy upang lalong maging kahanga-hanga at mamutihan pa ng mga banderola at bulaklak. Hindi kalayuan ang guro at tatlumpung batang lalaki na naghahabi ng korona at nagtatali ng bandila, at pinapaalalahanan silang isulat nang maayos ang mga letra dahil maaaring dumalo ang alkalde, maraming kura, at maging ang Kapitan Heneral na noon ay nasa lalawigan.

Nagbigay ng tulong ang lahat. May nangakong magdadala ng bulaklak ng baino at basket ng sampaguita, may nagdala ng tatlong karitong buhangin nang walang bayad, at may nangakong magpapasuweldo sa isang guro. Hiniling ng kura na siya ang magbendisyon sa paglalagay ng unang bato sa huling araw ng pista, at inihandog naman ng koadyutor ang lahat ng bayad sa misa hanggang matapos ang gusali. Kahit si Hermana Rufa ay nangakong lilibutin ang ibang bayan upang magpalimos, sa kondisyon na babayaran ang kanyang paglalakbay at pagkain. Pinasalamatan ni Ibarra ang lahat ngunit sinabing hindi naman siya mayaman at hindi simbahan ang itinatayo, kaya hindi niya ipinangakong paggagastusan ito ng iba. Hinangaan siya ng mga kabataang estudyante mula Maynila, ngunit ang iba ay ang paraan lamang ng pagtali ng kurbata, ang kuwelyo, at ang bilang ng butones ng kanyang damit ang pinapansin. Tila naglaho na ang masamang kutob ni Pilosopo Tasyo, ngunit ipinaalala nito ang sabi ni Baltazar na kapag masayang sumalubong sa iyo ang isang tao, lalo kang mag-ingat dahil maaaring lihim itong kaaway.

Mahahalagang Tagpo

• Ang masiglang paghahanda sa buong bayan para sa bisperas ng pista.
• Ang pagpapakita ng karangyaan ng mga mayayaman sa kanilang mga hapag at palamuti.
• Ang paglalarawan sa malapit nang matapos na paaralan ni Ibarra.
• Ang pagtanggi ni Ibarra sa tulong ng mga mayayaman at ng mga pari.
• Ang paglitaw ng mga palihim na kaaway ng binata dahil sa kanyang tagumpay.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Crisostomo Ibarra ay ang binatang buong gastos na nagpapatayo ng paaralan at tapat sa kanyang layunin.
• Kapitan Tiago ay ang mayamang panauhin na naghahanda rin para sa pista.
• Padre Damaso ay ang dating kura na nakatakdang magmisa sa umaga ng pista.
• Nol Juan ay ang katiwalang namamahala sa pagtatayo ng paaralan ni Ibarra.
• Ang Guro ay ang gurong kasama ng mga batang mag-aaral sa paghahanda ng palamuti para sa pista.
• Hermana Rufa ay ang babaeng nangakong lilibutin ang ibang bayan upang magpalimos para sa paaralan.
• Pilosopo Tasyo ay ang matandang nagpaalala ng babala ni Baltazar tungkol sa mga lihim na kaaway.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
bisperas	araw bago ang takdang araw ng pagdiriwang
kakanin	pagkaing gawa sa malagkit o bigas
palamuti	dekorasyon o anumang nagpapaganda
arko	balangkas na hugis kurba na ginagawang daanan
bodega	silid na imbakan ng mga kagamitan
antitiko	bagay na luma at may malaking halaga
disiplina	pagsasanay sa tamang pag-uugali

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Anong mga paghahanda ang isinagawa ng bayan sa bisperas ng pista? Ano ang ipinapakita nito tungkol sa mga Pilipino?
2. Ilarawan ang paaralang ipinapatayo ni Ibarra. Bakit makabuluhan ang disenyo nito?
3. Bakit tumanggi si Ibarra sa tulong ng mga mayayaman at ng mga pari?
4. Paano inihanda ng kabanata ang mga trahedyang susunod sa nobela?