Noli Me Tangere Kabanata 33Ang Malayang Isipan

Buod

Gabi noon at nagbibihis pa lamang si Crisostomo Ibarra sa kanyang silid, na siya ring aklatan at laboratoryo, nang sabihin ng isang alila na may isang tagabukid na naghahanap sa kanya. Akala niyang isa ito sa kanyang mga manggagawa, ngunit pagpasok ay nakaharap niya ang mabalasik at mahiwagang anyo ni Elias. Sinabi ni Elias na iniligtas ni Ibarra ang kanyang buhay at bahagi na ng utang ang kanyang ginawa, at ngayo'y may hihilingin siya. Hiniling niyang huwag ipagsabi ni Ibarra sa mga hukuman ang babalang ibinigay niya noon sa simbahan, upang isipin ng mga kaaway na wala itong alam at hindi nag-aalap-ap.

Nagulat si Ibarra. Sinabi niyang alam niyang pinag-uusig si Elias, ngunit hindi siya manghuhuli. Nilinaw ni Elias na hindi para sa kanya ang pakiusap kundi para sa binata, at wala siyang takot sa mga tao. Nang itanong ni Ibarra kung may mga kaaway siya, sinabi ni Elias na lahat ay may kaaway, mula sa pinakamaliit na nilalang hanggang sa pinakamakapangyarihan, at ang pagkakaroon ng kaaway ay batas ng buhay. May mga kaaway si Ibarra sa mataas at mababang uri. Ang kanyang ama at nuno ay nagkaroon din ng mga kaaway dahil may mga kinahiligan sila, at hindi ang mga masamang tao kundi ang mga taong may malinis na kalooban ang lalong kinapopootan.

Ikinuwento ni Elias na narinig niya nang gabing iyon ang isang usapan. Sinabi umano ng isang di-kilalang lalaki na hindi kakainin ng mga isda ang binata na tulad ng ginawa sa kanyang ama, at makikita raw ito kinabukasan. Napansin ni Elias na ang lalaking iyon ang nagprisinta sa maestro de obras na siya ang mamahala sa paglalagay ng unang bato. Maliit lamang ang hinihinging bayad ngunit ipinagbansag ang kanyang mga kaalaman. Wala siyang sapat na dahilan upang maniwalang masama ang balak nito, ngunit may nagsabi sa kanyang totoo ang kanyang hinala, kaya hinintay niya ang sandaling hindi makapagtatanong si Ibarra upang magbabala. Ang iba pang nangyari ay nakita na ng binata. Nanghinayang si Ibarra sa pagkamatay ng lalaki dahil marami pa sana itong maibubunyag.

Sinabi ni Elias na kung nabuhay ang lalaki ay tiyak na makaliligtas ito sa nanginginig na kamay ng bulag na hustisya ng tao. Ang Diyos ang humatol at pumatay sa kanya, at ang Diyos lamang ang dapat humatol. Natanaw ni Crisostomo ang mga bisig ni Elias na puno ng pasa at bugbog. Nang itanong kung naniniwala rin ito sa himala, sumagot si Elias na kung nananampalataya siya sa himala ay hindi siya mananampalataya sa Diyos, kundi sa isang taong ginawang diyos. Naniniwala siya sa Diyos at naramdaman na niya ang kamay nito. Nang lumulugso na ang lahat at nanganganib malipol ang lahat ng naroroon, siya mismo ang pumigil sa tampalasan at lumagay sa tabi nito. Ang lalaki ang nasugatan at siya ang ligtas.

Ipinaliwanag ni Elias na hindi siya pumatay. Ang taong humahatol sa iba sa kamatayan ay hindi lumalagay sa panganib at gumagamit pa ng lakas ng iba, at maaaring mali ang kanyang hatol. Siya, sa paglalagay sa tampalasan sa gayon ding panganib na inilaan nito sa iba, ay nalagay din sa parehong panganib. Hindi niya ito pinatay kundi hinayaan niyang patayin ito ng kamay ng Diyos. Nang itanong kung hindi siya naniniwala sa pagkakataon, sinabi niyang ang paniniwala sa pagkakataon at sa himala ay nagpapalagay na hindi alam ng Diyos ang mangyayari. Ang pagkakataon ay bagay na hindi inaasahan ng sino man, at ang himala ay pagsalungat sa takda ng kalikasan.

Muling itinanong ni Ibarra kung sino siya at kung nag-aral siya. Sumagot si Elias na napilitan siyang maniwala nang matibay sa Diyos dahil nawalan na siya ng pananalig sa mga tao, at iniwasan ang tanong. Napag-unawa ni Ibarra na tinatanggihan ng binatang pinag-uusig ang karapatan ng taong humatol sa kanyang kapwa at tumututol sa lakas at kataasan ng ilang pangkat. Ipinaliwanag ni Ibarra na kailangan pa rin ng lipunan ang hustisya ng tao kahit hindi perpekto, dahil hindi malinaw na sinasabi ng Diyos ang kanyang pasya sa lahat ng hidwaan. Sumagot si Elias na maaaring humatol ang tao upang gumawa ng mabuti at magtuwid, hindi upang pumaslang, dahil wala siyang kapangyarihang gamutin ang maling nagawa niya. Nagpaalam siya at pinaalalahanan ang binata na mag-ingat para sa kapakanan ng bayan. Nang itanong kung kailan sila muling magkikita, sinabi ni Elias na naroroon siya kailan man kailanganin at may utang pa siya sa binata.

Mahahalagang Tagpo

• Ang palihim na pagdating ni Elias sa bahay ni Ibarra sa gitna ng gabi.
• Ang pagbabala ni Elias tungkol sa balak na pagpatay ng taong dilaw kay Ibarra.
• Ang panghihinayang ni Ibarra dahil hindi na makapagbubunyag pa ang taong dilaw.
• Ang pag-amin ni Elias na nanghihina na ang kanyang pananampalataya.
• Ang pangako ni Elias ng katapatan bago siya umalis.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Crisostomo Ibarra ay ang binatang pinagbabantaan ng mga kaaway at pinayuhan ni Elias na mag-ingat.
• Elias ay ang tapat na kaibigang lihim na nagbabala kay Ibarra at nagtapat ng kanyang pag-aalinlangan sa Diyos.
• Nol Juan ay ang katiwalang kinausap ng lalaking dilaw upang makapasok sa paggawa ng paaralan.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
binalaan	pinagbantaan; pinayuhan tungkol sa panganib
hatol	pasya o desisyon ng hukuman
isusuplong	isusumbong sa may kapangyarihan
kinikilingan	pinapanigan; kinakampihan
namangha	nagulat at napahanga
tinugaygayan	sinundan nang palihim; binantayan
tunggalian	labanan; hidwaan

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Bakit lihim na dumalaw si Elias sa bahay ni Ibarra?
2. Ano ang natuklasan ni Elias tungkol sa taong dilaw, at bakit mahalaga ito?
3. Bakit nanghinayang si Ibarra sa pagkamatay ng taong dilaw? Ano ang pananaw ni Elias dito?
4. Ano ang ipinahihiwatig ng pag-amin ni Elias tungkol sa kanyang pananampalataya?