Noli Me Tangere Kabanata 34Ang Pananghalian

Buod

Araw ng pananghalian sa handaan sa isang ginayakang kubol sa San Diego. Nasa magkabilang dulo ng hapag sina Ibarra at ang alkalde mayor; sa kanan ni Ibarra si Maria Clara at sa kaliwa ang eskribano. Kasalo rin ang alperes, ang gobernadorcillo, ang mga pari, ang mga kawani ng pamahalaan, at ang ilang dalagang panauhin. Masaya ang kainan hanggang sa dumating ang isang mensahero na may dalang telegrama para kay Kapitan Tiago. Unang kumunot ang noo ng Kapitan, pagkatapos ay nagtaas ito ng kilay; namutla siya at biglang lumigaya ang mukha. Ibinulong niyang darating ang Kapitan Heneral sa gabing iyon bilang bisita sa kanyang bahay, at tumakbo siya nang walang sombrero, daladala ang telegrama at ang kanyang napkin. Sumunod ang sigawan at mga tanong ng mga panauhin.

Nagtinginan ang mga pari nang malamang sa bahay ni Kapitan Tiago magtutuloy ang Kapitan Heneral, sapagkat dapat daw sa kumbento ito tutuloy. Sinabi ng alkalde na nabalitaan na niya ito kahapon, ngunit hindi pa tapos ang pasya ng Heneral, at nang tanungin ng alperes kung gaano katagal ito mananatili ay sumagot siyang mahilig magbigay ng sorpresa ang Heneral. Dumating ang iba pang mensahe para sa alkalde, sa alperes, at sa gobernadorcillo, ngunit wala ni isa para sa cura, at ipinaalam na darating ang Heneral sa alas-kuwatro ng hapon. Pinag-usapan ang sermon ni Padre Damaso at pinuri ang lawak ng kanyang pagsasalita. Pinuri ng alkalde ang kusinero ni Ibarra, at napuna ng isang kawani na halos walang kinain ang magandang kapitbahay; namula si Maria Clara. Nang biroin ng alperes si Padre Salvi, sumagot ito nang pahaging.

Naging makulay din ang kainan sa kubol ng mga bata, kung saan nagtalo ang mga batang mag-aaral kung kutsara, kutsilyo, o tinidor ang tamang gamitin. Sa kabilang kubol ay pinag-usapan ng mga magsasaka kung pari o doktor ang dapat maging anak: ibig ni Petra na maging pari ang kanyang anak na si Andoy kahit mahirap sila, samantalang doktor naman ang nais ng isang magsasaka.

Dumating si Padre Damaso na may mapang-uyam na ngiti at binati ng lahat maliban kay Ibarra. Kinabahan ang kanyang ngiti nang makitang nakaupo si Maria Clara sa kanan ng binata. Umupo siya sa tabi ng alkalde at agad na sinimulan ang panunuya. Sinabi niyang pinagtatawanan niya ang mga arkitekto at ang mga hangal na kumukuha sa kanila, at ipinagmalaki na siya mismo ang gumuhit ng plano ng simbahan; sapat na raw ang dalawang daliri ang lapad ng noo upang gumawa ng plano. Nang sabihin ng alkalde na kailangan ng dalubhasa sa paaralan, sinabi ng paring hangal lamang ang nangangailangan ng dalubhasa dahil hindi naman mahirap gumawa ng apat na pader at bubungan. Ipinagmalaki rin niya ang isang kapatid na layko na nagtayo ng ospital at nagpasahod lamang ng walong cuarto, at pinuna ang mga mestisong nagbabayad ng tatlo o apat na real. Binanggit din niya ang pagkasira ng ugali mula nang buksan ang Kanal Suez at ang mga Indiyong kapag natuto ng kaunti ay nagpapanggap nang doktor. Sa huli ay sinabing ang mga magulang ng mga taong tulad ng binata ay namamatay sa bilangguan, ngunit hindi niya natapos ang pangungusap.

Nang marinig ni Ibarra ang pasaring sa pagkamatay ng kanyang ama, tumayo siya na putlang-putla at ibinagsak ang mabigat na kamay sa ulo ng pari, na natumba. Hinawakan niya ang isang matalim na kutsilyo, itinapak ang paa sa leeg ni Padre Damaso, at sumigaw na lumayo ang sinumang nagpapahalaga sa kanyang buhay. Nang makatayo nang bahagya ang pari ay hinawakan niya ito sa leeg at iniugan hanggang muli itong mapaluhod. Walang sinuman, hindi man ang alperes, ang nangahas na lumapit sa kumikislap na kutsilyo.

Sinabi ni Ibarra na nagsalita na ang iba at ngayon ay siya naman. Tinawag niyang pari ng isang Diyos ng kapayapaan ang fraile, na puno ng kabanalan ang bibig ngunit puno ng kasamaan ang puso. Ipinaalala niyang isang marangal na tao ang kanyang ama, tumulong sa kapwa, nagbukas ng tahanan at hapag para sa mga dayuhan at sawi, at tinawag na kaibigan ang paring ito. Ngunit ang iginanti sa kanya ay paninirang-puri, pag-uusig, paglapastangan sa kanyang libingan, at ngayon ay pag-uusig sa kanyang anak. Itinanong ni Ibarra kung may nakakita na sa kanila ng amang namatay sa lungkot sa bilangguan habang sila ay nasa ibang bansa. Nang iangat ni Ibarra ang kamay, pumasok sa pagitan nila si Maria Clara at hinawakan ang kanyang bisig. Dahan-dahang bumitiw ang kanyang mga daliri, nalaglag ang katawan ng pari at ang kutsilyo, at tinakpan ang mukha, tumakbo siya palayo.

Mahahalagang Tagpo

• Ang paghahanda sa pananghalian dahil sa pagdating ng Kapitan Heneral.
• Ang pag-upo nina Ibarra at ng alkalde mayor sa magkabilang dulo ng hapag.
• Ang pagdating ni Padre Damaso at ang pagbati ng lahat maliban kay Ibarra.
• Ang panunuya ng pari hanggang sa maungkat ang pagkamatay ni Don Rafael.
• Ang muntikang pagsaksak ni Ibarra at ang pagpigil ni Maria Clara.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Crisostomo Ibarra ay ang binatang tahimik na nagtitiis sa pangungutya hanggang sa halos sumabog ang kanyang galit.
• Maria Clara ay ang dalagang pumigil kay Ibarra upang hindi ito makagawa ng karahasan.
• Padre Damaso ay ang mapang-uyam na paring nanadyang ungkatin ang pagkamatay ng ama ni Ibarra.
• Kapitan Tiago ay ang maybahay na nag-ayos ng pananghalian para sa mga panauhin.
• Alperes ay ang kagawad na nagtanong tungkol sa Heneral at nagbiro kay Padre Salvi.
• Gobernadorcillo ay ang pinuno ng bayan na kasalo sa hapag at tumanggap ng sariling mensahe tungkol sa pagdating ng Kapitan Heneral.
• Padre Salvi ay ang paring pinagbiroan ng alperes at pahaging na sumagot sa harap ng mga panauhin.
• Petra ay ang magsasakang nagnanais na maging pari ang kanyang anak na si Andoy kahit mahirap sila.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
hapag	mesa kung saan kumakain
panunuya	pangungutya; panlalait
nagtitimpi	nagpipigil ng damdamin
mapanlibak	mapang-uyam; nangungutya
pasaring	parunggit; pahaging na panlalait
serbesa	inuming iniinom sa handaan
eskribano	kalihim ng hukuman

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Ilarawan ang ayos ng mga panauhin sa hapag-kainan.
2. Ano-ano ang pinag-usapan ng mga panauhin bago dumating si Padre Damaso?
3. Bakit halos masaksak ni Ibarra si Padre Damaso? Paano siya napigilan?
4. Ano ang ipinapakita ng pagtitimpi ni Ibarra sa kanyang pagkatao?