Noli Me Tangere Kabanata 4Erehe at Pilibustero

Buod

Naglakad si Crisostomo Ibarra sa mga lansangan ng Maynila pagkalabas niya sa bahay ni Kapitan Tiago at nagtungo siya sa paligid ng Binondo. Napansin niyang halos walang ipinagbago ang bayan sa loob ng pitong taon ng kanyang pag-aaral sa Europa. Naroon pa rin ang mga pader na puti at asul, ang relos ng simbahan, ang mga tindahang Intsik na may grilyang bakal, at maging ang bakal na binaliko niya noong bata pa ay hindi pa rin nagtutuwid. Sa sulok ng daang San Jacinto at Sacristia ay hindi pa rin naaayos ang mga batong nakalubak. Sa gitna ng kanyang pagmumuni-muni, marahang dumapo ang isang kamay sa kanyang balikat. Si Tinyente Guevarra iyon, na nagbabalang mag-ingat at mag-aral sa sinapit ng kanyang ama.

Dito nalaman ni Ibarra na namatay sa bilangguan ang kanyang ama. Ipinagpaliban noon ni Kapitan Tiago ang pagsasabi nito. Naalala ni Ibarra ang huling sulat ng kanyang ama isang taon na ang nakararaan, kung saan sinabihan siyang huwag mag-alala, magpatuloy sa pag-aaral, at binigyan ng bendisyon. Sinabi ng tenyente na isinulat ito ng kanyang ama bago ito namatay, at halos isang taon na nang ilibing ito sa San Diego. Habang naglalakad patungong kuwartel, isinalaysay ng tenyente ang buong pangyayari. Si Don Rafael Ibarra noon ang pinakamayaman sa lalawigan. Marami ang umibig at gumalang sa kanya, ngunit marami rin ang nainggit at napoot, lalo na sa mga pari at Kastila. Hindi siya nangungumpisal noon kahit magkaibigan pa sila ni Padre Damaso, at binabanggit pa ng pari ang kanyang pangalan mula sa pulpito. May sarili rin siyang mahigpit na pananaw tungkol sa kabutihan. Itinatanong niya kung mapatatawad nga ng Diyos ang isang mabigat na kasalanan sa pagtatapat lamang sa pari, at sinasabi niyang kailangang bumawi sa pamilyang napinsala sa halip na maglimos sa simbahan.

Nagkaroon ng malaking gulo nang dumating sa lalawigan ang isang pinatalsik na artilyerong hindi marunong bumasa at sumulat. Dahil bawal sa isang Kastila ang mabigat na trabaho, nakuha niya ang tungkulin ng maniningil ng buwis ng mga sasakyan. Pinagtawanan siya ng mga tao at ibinibigay sa kanya ang mga papel nang patuwad. Isang araw, tinawag siya ng isang mag-aaral sa paaralan at itinuro siya nang may pagtawa. Hinabol niya ang mga batang sumisigaw ng ba, be, bi, bo, bu at nang hindi maabutan ay inihagis ang kanyang baston, na tumama sa ulo ng isang bata. Sinipa pa niya ang nabuwal. Dumating noon si Don Rafael, hinawakan siya sa braso, at pinagwikaan. Nagtaas ng kamay ang artilyero, ngunit naunahan siya ni Don Rafael. Natumba ang lalaki at tumama ang ulo sa isang bato. Dinala ni Don Rafael ang sugatang bata sa tribunal, at hindi na natauhan ang artilyero, na sumuka ng dugo hanggang sa mamatay.

Dahil dito ay pinag-usig si Don Rafael. Umulan ang mga sumbong mula sa kanyang mga lihim na kaaway, at pinaratangan siyang erehe at pilibustero. Isinumbong na tumatanggap siya ng El Correo de Ultramar at mga pahayagan mula sa Madrid, na ipinadala si Ibarra sa Alemanya upang mag-aral, na nagtatago siya ng mga liham at larawan ng isang binitay na pari, at maging ang pagsusuot niya ng barong Tagalog ay ginawang kasalanan. May manggagamot pang nagsabing namatay ang maniningil dahil sa pagdurugo, ngunit ang kanyang kayamanan at tiwala sa batas ang naging dahilan ng kanyang pagkawasak. Personal na nakiusap si Tinyente Guevarra sa Kapitan Heneral, ngunit tinanggihan lamang siya at pinagalitan pa. Humanap siya ng abogado: tumanggi ang isang bantog na abogadong Pilipino dahil sa takot na madamay, kaya isang tanyag na Kastilang abogado ang sumanggalang sa usapin. Saganang sumulpot ang mga huwad na saksi. Isinumbong pang nangamkam si Don Rafael ng lupain at nakikipagkaibigan sa mga tulisan upang hindi gambalain ang kanyang pananim at hayop. Nalito ang usapin at tumagal nang mahigit isang taon. Napalitan ang hukom, at ang huling humalili ay mahilig sa magagandang kabayo.

Nang matatapos na ang usapin at malapit nang mapawalang-sala si Don Rafael sa paratang na kaaway ng bayan at mamamatay-tao, nagkasakit siya sa bilangguan dahil sa hirap, pangamba, at pagkahapis sa mga taong tumalikod sa kanya. Namatay siya sa piitan na walang kasama sa tabi. Nakarating si Tinyente Guevarra sa oras lamang upang masaksihan ang kanyang huling hininga. Nang makarating sila sa pintuan ng kuwartel, pinayuhan ng tenyente si Ibarra na ipagtanong na lamang kay Kapitan Tiago ang mga iba pang detalye. Tahimik na nagpaalam ang binata at sumakay ng karwahe patungong Fonda ni Lala.

Mahahalagang Tagpo

• Namasdan ni Ibarra na halos walang ipinagbago ang Maynila.
• Ikinuwento ni Tinyente Guevarra ang kabaitan at kasawian ni Don Rafael.
• Ang pagtatanggol ni Don Rafael sa batang sinaktan ng artilyerong maniningil, na nauwi sa pagkamatay nito.
• Ikinulong si Don Rafael at pinaratangang erehe at pilibustero.
• Namatay si Don Rafael sa bilangguan nang walang karamay.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Crisostomo Ibarra ay ang binatang naghahanap ng katotohanan tungkol sa kamatayan ng kanyang ama.
• Tinyente Guevarra ay ang nagkuwento ng buong sinapit ni Don Rafael at nanatiling tapat na kaibigan nito.
• Don Rafael Ibarra ay ang yumaong amang matulungin ngunit pinagbintangan ng mabibigat na kasalanan.
• Padre Damaso ay ang paring kabilang sa mga naiinggit at galit kay Don Rafael.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
dalamhati	labis na hapis o lungkot
paratang	bintang o maling hinala
pangangamkam	pagkuha ng ari-arian nang labag sa batas
masalimuot	magulo o kumplikado
pahapyaw	bahagya o hindi tuwiran
kapanalig	kaanib o kakampi
karalitaan	kahirapan

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Bakit piniling hindi mangumpisal ni Don Rafael, at ano ang naging bunga nito?
2. Paano naging dahilan ang pagkamatay ng Kastilang kolektor upang ikulong si Don Rafael?
3. Isa-isahin ang mga paratang laban kay Don Rafael. Alin sa mga ito ang tila walang batayan?
4. Ano ang sinasabi ng kabanata tungkol sa katarungan noong panahon ng mga Kastila?