Noli Me Tangere Kabanata 3Ang Hapunan

Buod

Nagsimula ang hapunan sa bahay ni Kapitan Tiago sa Binondo, at ang mga panauhin ay tila mga tauhan sa isang komedya. Masayang-masaya si Padre Sibyla, samantalang si Padre Damaso ay walang pakundangan kung makapagdabog, sinisipa ang mga silya, at natamaan pa ng siko ang isang kadete. Hindi ito pinansin ng Tinyente; sa halip ay pinagmasdan nito ang kulot na buhok ni Donya Victorina hanggang sa hindi nito namalayan na natapakan na pala ang kola ng saya ng dalaga. Galit na tinanong ng dalaga kung wala ba itong mga mata, at sumagot ang militar na mayroon siyang dalawang matang higit pa sa mga mata nito, ngunit hinahangaan niya ang mga kulot nito.

Dahil ang hapunan ay para sa pagsalubong kay Ibarra, karapat-dapat siyang maupo sa kabisera. Sabay na tumungo ang dalawang pari sa ulunan ng hapag, at nagtalo kung sino ang dapat maupo sa kabilang dulo. Para kay Padre Damaso, si Padre Sibyla ang nararapat dahil ito ang kura ng bayan, ngunit tumutol ito dahil si Padre Damaso naman ang matandang kaibigan ng pamilya at kumpesor ng yumaong ina. Nang mamataan ni Padre Sibyla ang Tinyente, inalok niya rito ang upuan, ngunit tinanggihan ito ng Tinyente upang hindi maupo sa pagitan ng dalawang pari. Walang naalala ang sinuman sa maybahay; nakita ni Ibarra si Kapitan Tiago na nakatayo at nakangiti habang nanonood.

Napansin ni Ibarra na wala nang bakanteng upuan, kaya hindi na nakasalo ang maybahay sa sarili niyang hapag. Ipinaliwanag ni Kapitan Tiago na ang pistang ito ay pasasalamat sa Birhen sa ligtas na pagdating ng binata, at ipinag-utos niyang ihain ang tinola. Matapos ang benedikte ni Padre Sibyla, na halos walang nakasagot, nagsimula itong magbahagi ng pagkain. Hindi sinasadyang napunta kay Padre Damaso ang isang pinggang may hubad na leeg at matigas na pakpak ng manok sa gitna ng maraming sabaw at upo, samantalang ang iba ay kumakain ng hita at dibdib, at si Ibarra ang nakatanggap ng pinakamasarap na bahagi. Dinurog ng pari ang upo, bahagya lamang tumikim ng sabaw, ibinagsak ang kutsara, at itinulak ang pinggan.

Tinanong ni Laruja si Ibarra kung gaano na siyang katagal nawalay sa bansa, at sumagot itong halos pitong taon. Sinabi ng binata na bagama't tila nalimot na siya ng kanyang bayan, lagi niya itong inaalaala. Nang ipaliwanag niyang isang taon na siyang walang balita kaya hindi niya alam kung paano at kailan namatay ang kanyang ama, napaahon ang Tinyente. Itinanong ni Donya Victorina kung bakit hindi siya nagtelegrama, at sinabing sila ay nagtelegrama sa Peninsula nang sila ay magpakasal. Sinabi ni Ibarra na sa huling dalawang taon ay nasa hilagang Europa siya, sa Alemanya at Polonya ng Rusya. Nang tanungin kung alin ang pinakanagustuhan niyang bansa sa Europa, sinabi niyang bukod sa Espanya, na kanyang ikalawang bayan, ang alinman sa malayang Europa.

Nang tanungin ni Laruja kung ano ang pinakamahalagang bagay na nakita niya, sinabi ni Ibarra na pinag-aaralan muna niya ang kasaysayan ng isang bansa bago ito puntahan, at napansin niyang ang kasaganaan o paghihirap ng isang bayan ay katumbas ng kalayaan o pamahiin nito at ng sakripisyo o kasakiman ng mga ninuno. Ngunit pinagtawanan ni Padre Damaso ang sagot at sinabing kahit isang paslit ay alam iyon at aksaya lamang ang paggasta ng salapi sa Europa. Nagpigil si Ibarra sa isasagot sana tungkol sa pagkabusog ng pari at sa halip ay magalang na sinabing hindi dapat ipagtaka ang pagiging palagay nito sa kanya, dahil ganoon na ito noon pa at naalaala nito ang mga araw na dumadalo ito sa hapag ng kanyang ama. Nanginginig si Padre Damaso at lihim na sinulyapan ng Dominikano.

Tumindig si Ibarra upang magpaalam dahil may mahahalagang gagawin pa siya kinabukasan, at itinaas ang basong hindi pa nagagalaw para sa Espanya at Filipinas. Tahimik na ginaya ito ng matandang Tinyente. Pinigil siya ni Kapitan Tiago dahil darating si Maria Clara at ang bagong kura ng kanyang bayan, ngunit sinabi ni Ibarra na bibisita siya kinaumagahan dahil may mahalagang pagdalaw siyang gagawin. Nang makaalis na ang binata, sinabi ni Padre Damaso na galing ang lahat sa pagmamataas at dapat ipagbawal ng pamahalaan ang pagpapadala ng mga kabataan sa Europa. Naghinala naman si Donya Victorina sa Tinyente na hindi inalis ang pagkakasimangot. Nang gabing iyon, isinulat ng batang dayuhang mapula ang buhok sa kanyang Estudios Coloniales ang isang pamagat tungkol sa kung paanong ang leeg at pakpak ng manok sa pinggan ng isang pari ay nakakasira ng kasiyahan ng isang piging.

Mahahalagang Tagpo

• Nagtalo sina Padre Damaso at Padre Sibyla kung sino ang uupo sa dulo ng kabisera.
• Napunta kay Padre Damaso ang mga leeg at pakpak ng manok, at nagalit ito.
• Ibinahagi ni Ibarra ang kanyang pag-aaral at paglalakbay sa Europa.
• Iniinsulto ni Padre Damaso ang pag-aaral ni Ibarra at sinabing aksaya ito ng salapi.
• Maagang umalis si Ibarra at hindi nakita si Maria Clara.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Crisostomo Ibarra ay ang binatang nagbahagi ng kanyang karanasan sa Europa at magalang na tumugon sa pagbatikos ng pari.
• Padre Damaso ay ang paring walang pakundangan kung magsalita at nagalit sa kanyang bahagi ng tinola.
• Padre Sibyla ay ang paring mahinahong nag-ayos ng upuan at tumulong sa pag-uusap.
• Tinyente Guevarra ay ang lihim na nagmasid sa pag-uugali ng mga pari at ni Ibarra.
• Kapitan Tiago ay ang maybahay na maalalahanin sa kanyang mga bisita.
• Donya Victorina ay ang babaeng nagdamdam nang matapakan ng Tinyente ang kola ng kanyang saya.
• Laruja ay ang panauhing nagtanong kay Ibarra tungkol sa kanyang paglalakbay at sa pinakamahalagang bagay na nakita niya sa Europa.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
kabisera	panguluhan o dulo ng hapag
kapalaluan	kayabangan o pagmamataas
naibulalas	nasambit nang hindi sinasadya
pautal-utal	paputol-putol ang pagsasalita
tumungga	uminom
nasasalamin	nakikita o naaaninag

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Bakit nagtalo ang dalawang pari tungkol sa upuan sa kabisera?
2. Ano ang isinasaad ng mga leeg at pakpak ng manok na napunta kay Padre Damaso?
3. Paano ipinagtanggol ni Ibarra ang kanyang sarili sa panlalait ni Padre Damaso?
4. Ano ang naging konklusyon ni Tinyente Guevarra tungkol sa kaalaman ni Ibarra sa sinapit ng kanyang ama?