Noli Me Tangere Kabanata 48Ang Palaisipan

Buod

Ayon sa balitang una pang ipinarating ni Lucas, dumating si Ibarra kinabukasan at inilaan ang kanyang unang pagdalaw sa mag-anak ni Kapitan Tiago upang makita si Maria Clara. Ipinagbigay-alam niya na ipinakipagkasundo na siya ng Arsobispo sa Relihiyon, at may dala siyang liham sa kura na ang Arsobispo mismo ang tumitik. Wala sa bahay si Kapitan Tiago. Tuwang-tuwa si Tiya Isabel dahil magiliw siya kay Ibarra at hindi niya minamagaling ang pag-aasawa ng kanyang pamangkin kay Linares. Sa kanyang haluang Kastila, ipinaalam niya kay Maria Clara na muling napasa biyaya ng Diyos si Don Crisostomo dahil inalis na ng Arsobispo ang kanyang ekskomunikasyon.

Ngunit hindi natuloy ang binata, at naluoy ang ngiti sa kanyang mga labi. Sa tabi ng durungawan ay nakatayo si Linares sa tabi ni Maria Clara, pinagsasalit-salit ang mga bulaklak at dahon ng mga gumagapang na halaman, at nakasabog sa lapag ang mga rosas at sampaguita. Nakahilig si Maria Clara sa silyon, namumutla at mapanglaw ang mga mata, at naglalaro sa isang paypay na garing na hindi gaanong maputi kaysa sa kanyang maliliit na daliri. Nang makita si Ibarra ay namutla si Linares at namula ang mga pisngi ni Maria Clara. Sinikap niyang tumayo ngunit kinulang ng lakas, kaya itinungo ang ulo at hinayaang malaglag ang paypay. Ilang sandaling namayani ang katahimikan.

Sa wakas ay nakapasok si Ibarra at nagsalita sa nanginginig na tinig. Sinabi niyang bagong dating lamang siya at nagmadaling pumunta upang makita siya, at natagpuan niyang mas mabuti ang kalagayan nito kaysa sa kanyang akala. Tila napipi si Maria Clara at hindi nagbigkas ng kahit isang salita. Pinagmasdan ni Ibarra si Linares mula ulo hanggang paa, at tinumbasan ito ng binata ng buong pagmamataas. Sinabi ni Ibarra na namamalas niyang walang naghihintay sa kanyang pagdating, at hiniling ang paumanhin ni Maria Clara dahil hindi siya nagpasabi bago pumasok. Sinabi niyang sa ibang araw ay maipaliliwanag niya ang tungkol sa kanyang ginawa at magkikita pa sila, sabay tingin kay Linares. Itinunghay ng dalaga ang kanyang mga matang puno ng kadalisayan at kalungkutan, na may matinding pakiusap, kaya napatigil si Ibarra sa pagkapahiya. Nang itanong kung maaari siyang bumalik kinabukasan, sinabi ni Maria Clara na sa ganang kanya ay lagi niyang ikinatutuwa ang pagparito nito.

Umalis si Ibarra na waring panatag ngunit may unos sa ulo at ginaw sa puso. Hindi niya mapag-isipan ang kanyang nakita at naramdaman: alinlangan kaya, lipas na ng pagsinta, o kataksilan? Ibinulong niyang sa wakas ay babae rin pala si Maria Clara.

Hindi niya namalayang nakarating na pala siya sa pinagtatayuan ng paaralan. Malaki na ang napaunlad ng gawain, at nagpapabalik-balik si Nol Juan sa gitna ng maraming manggagawa, daladala ang kanyang metro at plomada. Sinalubong siya nito at sinabing mahigit isang metro na ang taas ng mga pader at sa loob ng dalawang araw ay aabot na sa taas ng isang tao. Puro matitibay na kahoy ang ginamit niya para sa mga pader, tulad ng mulawin, dungon, ipil, at langil, at nagpakuha rin siya ng tindalo, malatapay, pino, at narra para sa mga pinto at iba pang aayusin. Pinakita niya ang mga kanal na idinagdag niya sa ilalim ng lupa, na patungo sa isang tipunan na tatlumpung yarda ang layo upang gawing pataba sa halaman, bagay na wala sa orihinal na plano. Pinuri siya ni Ibarra at tinawag na tunay na arkitekto, at sinagot ni Nol Juan na sa sarili niya mismo natutunan ang gawain. Ipinaalam rin ni Ibarra sa mga manggagawa na hindi na siya ekskomulgado dahil inanyayahan siya ng Arsobispo na sumalo sa hapunan.

Sinabi ni Nol Juan na hindi naman nila pinapansin ang ekskomunikasyon, dahil maging si Padre Damaso ay ekskomulgado rin ngunit nananatiling mataba. Nangyari raw ito nang hampasin ng tungkod ng pari ang koadyutor na kapwa rin niyang saserdote. Napansin ni Ibarra si Elias sa gitna ng mga manggagawa. Binati siya nito na gaya ng iba, ngunit sa isang tingin ay ipinaunawa na may nais itong sabihin. Ipinakuha ni Ibarra kay Nol Juan ang talaan ng mga manggagawa, at habang wala pa ito ay lumapit siya kay Elias na mag-isang bumubuhat ng malaking bato at inilululan sa isang carreton. Hiniling ni Elias na kung maaari ay maglakad si Ibarra mamayang hapon sa pampang ng dagat at lumulan sa kanyang bangka, dahil may sasabihin siyang lubhang mahalagang bagay. Tumango ang binata. Nang dalhin ni Nol Juan ang talaan, walang kapararakan ang pagbasa ni Ibarra dahil wala roon ang pangalan ni Elias.

Mahahalagang Tagpo

• Ang masayang pagbabalita ni Ibarra na tinanggal na ang kanyang ekskomunikasyon.
• Ang pagdating ni Ibarra sa balkon at ang pagkakita niya kina Maria Clara at Linares.
• Ang mabilis na pag-alis ni Ibarra dahil sa lungkot na nakita sa mukha ni Maria Clara.
• Ang pakikipag-usap ni Ibarra kay Nol Juan sa paaralan.
• Ang pag-aya ni Elias na mamangka sila sa lawa at ang listahang walang pangalan niya.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Crisostomo Ibarra ay ang binatang nagbalita ng pagtatanggal ng ekskomunikasyon at nabigo sa nakita sa balkon.
• Maria Clara ay ang dalagang namutla at nalungkot nang makaharap si Ibarra.
• Linares ay ang binatang kasama ni Maria Clara sa balkon.
• Elias ay ang lalaking nag-aya kay Ibarra na mamangka sa lawa.
• Nol Juan ay ang katiwala ng paaralan na nagtala ng mga obrero at tumanggap sa balita ni Ibarra.
• Tiya Isabel ay tiyahin ni Maria Clara na masayang nagbalita ng pagtatanggal ng ekskomunikasyon ni Ibarra.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
ekskomunikasyon	pagtitiwalag sa simbahan
balkon	terasa; lugar sa itaas ng bahay
namutla	nawalan ng kulay sa mukha
obrero	manggagawa
talaan	listahan
palaisipan	bagay na mahirap unawain
magiliw	masintahin; mabait

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Ano ang masayang balitang dala ni Ibarra sa bahay ni Kapitan Tiago?
2. Ano ang nakita ni Ibarra sa balkon, at paano siya tumugon?
3. Ano ang sinabi ni Nol Juan tungkol sa ekskomunikasyon?
4. Bakit mahalaga ang hiling ni Elias na mamangka sila sa lawa?