Noli Me Tangere Kabanata 56Mga Sabi-sabi at Kuro-kuro

Buod

Nag-umaga rin sa wakas sa bayang tigib ng pangamba. Isang bata ang unang nagbukas ng bintana, ngunit agad na pinagbawalan ng isang hampas at nagbalik siya sa loob. Sinundan siya ni Hermana Pute, ang matandang babaeng nag-ingay noong nangangaral si Padre Damaso, at sa kabilang bahay ay sumungaw naman si Hermana Rufa. Nagkatinginan sila, ngumiti, at nagkrus. Sinabi ni Hermana Rufa na para raw silang misa de gracia o paputok, at sinabi ni Hermana Pute na mula nang looban ng mga tulisan ni Balat ang bayan ay wala pa siyang nakitang gabi na katulad nito. Napakaraming putok, ani isa, at may nagsabing mga kuwadrilyero na nakipaglaban sa mga Gwardya Sibil kaya nadakip si Don Filipo, at may nagsabing may labing-apat na patay.

Sa pagbubukas ng iba pang bintana ay dumami ang bersiyon. May nagsabing pag-aalsa ito sa kuwartel, may nagsabing ang mga Intsik ang nag-alsa, at may nagsabing nag-away ang cura at ang alperes. Ayon sa isang bersiyon, tinangka umano ni Ibarra at ng kanyang mga alila na dukutin si Maria Clara, ipinagtanggol siya ni Kapitan Tiago sa tulong ng mga Gwardya Sibil, nasugatan ang Kapitan, at aalis na ito kasama ang kanyang pamilya patungong Maynila. Nang dumating ang mga kuwadrilyerong may dalang bangkay, dumami pa ang patay hanggang tatlumpu't walo. Sa ganap na alas-siyete y media ay maliwanag na ang balita: nakita ng isang saksi sina Don Filipo at Don Crisostomo na nakabilanggo sa tribunal, at nagtapat umano si Bruno, ang anak ng lalaking namatay sa pagpapalo. Sinabi raw ni Bruno na nais ipaghiganti ni Ibarra ang pagkakatalo at patayin ang lahat ng Kastila dahil ipapakasal na si Maria Clara sa isang binatang Kastila. Linusob nila ang kuwartel at ang kumbento, ngunit nasa bahay ni Kapitan Tiago ang cura; marami ang nakatakas. Sinunog ng mga Gwardya Sibil ang bahay ni Ibarra, at bilanggo na rin ang lahat ng kanyang alila. Kitang-kita pa ang manipis na usok mula sa nasunog na bahay.

Nagtalakayan sina Hermana Pute at ang kanyang asawa. Sinabi ng matanda na kaawa-awa ang binata, ngunit sinagot siya ng asawa na hindi man lamang ito nagpamisa para sa kaluluwa ng kanyang ama. Itinutol ni Hermana Pute na kasalanan ang maawa sa mga exkomulgado at na ang binata ay naglalakad sa sementeryo na para bang kulungan ito ng mga hayop. Idinagdag pa niyang pagkatapos suntukin si Padre Damaso ay wala nang nalalabi sa binata kundi patayin si Padre Salvi. Sinabi ng matanda na mabait naman ang binata noong musmos pa.

Biglang dumating ang isang alilang babaeng putlang-putla: may isang taong nakabitin sa halamanan. Naparoon ang matanda upang tingnan, at nasundan siya ng mga babae. Isang katawan ng tao ang nakabitin sa sanga ng punong santol at marahang umuugoy sa hangin; matigas na ang mga bisig at paa, marumi ang damit, at nakalungayngay ang ulo. Sinabing huwag galawin hanggang dumating ang hukom dahil matagal nang patay. Nakilala ng isa na siya ang lalaking tumira sa maliit na bahay doon, na may pilat sa mukha. Nang tanungin ng isang dalaga kung ipagdarasal nila ang kaluluwa nito, pinagsabihan siya ni Hermana Pute na kasalanan ang ipagdasal ang isang napatapon, at ang nagpakamatay ay hindi inililibing sa banal na lupa. Naalala rin ng isang dalaga na dalawang beses niyang nakitang nakikipag-usap ang lalaki sa sakristan mayor.

Dumating ang isang alguwasil, ang directorcillo, at dalawang kuwadrilyero; ibinaba nila ang bangkay at inilagay sa isang angarilya. Samantala, minasdan ng isang magsasakang may malapad na salakot at malaking tapal sa leeg ang bangkay at ang lubid: may dalawang galos at dalawang maliliit na pasa sa itaas ng buhol, mapuputi at walang dugo ang mga hibla ng lubid, at puno ng alikabok at bagong-punit ang damit. Ang pinakamapansin sa kanya ay ang mga bunga ng amorseco na nakadikit hanggang sa kwelyo. Nang tanungin siya ng directorcillo ay naalangan siyang sumagot, at nang sabihing si Lucas ang bangkay ay tumawa ang mga tao. Lumisan ang magsasaka at nagtungo sa sakristiya upang hanapin ang sakristan mayor, na natutulog pa. Ibinalita niyang ibig siyang magpamisa, at nang tanungin kung para sa mga kaluluwa sa purgatoryo ay sumagot siyang hindi, kundi para sa isang taong hindi malalao't mamamatay. Iniabot niya ang isang piso at lumisan. Nang makalayo na siya ay inalis niya ang tapal at iniunat ang katawan, at nakilala ang mukha at tindig ni Elias. Bumuntong-hininga siya na mahuhuli sana niya ang sakristan nang nakaraang gabi.

Mahahalagang Tagpo

• Nag-usap-usap ang mga kapitbahay tungkol sa lagim ng nagdaang gabi.
• Nagbigay ang mga tao ng magkakaibang haka-haka tungkol sa lumusob.
• Pinatunayan umano ni Bruno ang balita tungkol sa magkasintahan.
• Natagpuan ang bangkay ni Lucas na nakabitin sa punong santol.
• Siniyasat ng isang nagkukunwaring magsasaka ang bangkay at ang lubid, at natuklasang si Elias pala ito, na nagpamisa para sa isang taong hindi malalao't mamamatay.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Crisostomo Ibarra ay pinagbuntunan ng sisi sa kabila ng kawalan ng katibayan.
• Maria Clara ay nabanggit sa mga haka-haka tungkol sa pagtatakas.
• Padre Salvi ay sinasabing ligtas dahil naroon sa bahay ni Kapitan Tiago.
• Lucas ay natagpuan ang kanyang bangkay na nakabitin sa puno.
• Bruno ay nagtapat umano at nagpatunay sa mga balita.
• Hermana Pute ay ang matandang babaeng sumungaw sa bintana at nakipag-usap sa mga kapitbahay tungkol sa gabi ng lagim.
• Hermana Rufa ay ang kapitbahay na sumungaw rin at naghambing ng gabi ng paglusob sa paputok at misa de gracia.
• Elias ay ang nagkukunwaring magsasakang sumiyasat sa bangkay ni Lucas at nagpamisa sa sakristiya.
• Sakristan Mayor ay ang sakristan na ginising ni Elias sa sakristiya upang ipagmisa siya para sa isang taong malapit nang mamatay.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
sabi-sabi	balitang kumakalat nang walang katibayan
kuro-kuro	opinyon o pala-palagay
pandarambong	panloloob at pangsasamsam
kuwadrilyero	kawal na nagpapatrolya sa mga kalye
katibayan	patunay o ebidensiya
paghihinala	pagdududa o pag-aalinlangan
hatol	desisyon o pasya

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Ilarawan ang kalagayan ng San Diego kinabukasan pagkatapos ng paglusob.
2. Ano-anong haka-haka ang kumalat tungkol sa nangyaring gulo?
3. Bakit mahalagang hatiin ang tunay na balita at ang sabi-sabi?
4. Paano naapektuhan ng sabi-sabi ang tingin ng mga tao kay Ibarra?