Noli Me Tangere Kabanata 57Vae Victis!

Buod

Sa tribunal ng San Diego, nakalalaguim ang mga guwardiya sibil at pinagbabantaan nila ang mga batang sumisilip sa rehas. Pabalik-balik ang alperes at matalim na tinitingnan ang pinto, samantalang naghihikab sa isang sulok si Donya Consolacion na pinayagan ng asawa na panoorin ang pagtatanong at ang pagpapahirap. Mapagpakumbaba ang gobernadorcillo. Nang malapit nang mag-ikasiyam ay dumating ang kura, maputla at nakasimangot, at sinabing mas gusto pa niyang huwag dumalo dahil kinakabahan siya. Itinanong nito kung sina Ibarra at ang teniente-mayor ang aalis ng hapong iyon, at itinuro ng alperes ang bilangguan: walo ang naroon, at si Bruno ay namatay kaninang hatinggabi ngunit nakatala na ang kanyang mga sinabi.

Ipinag-utos ng alperes na ilabas ang dalawang nakalagay sa pangaw na may laktaw na dalawang butas. Lumabas si Tarsilo, kapatid ni Bruno, sa pagitan ng dalawang sundalo, may posas sa mga kamay at punit ang damit. Sinabi ng alperes na siya ang pinakamatapang na lumaban at nag-utos sa kanyang mga kasama na tumakas. Kasunod niya ang isa pang bilanggong pilay at may dugong salawal, na umiiyak na parang musmos; ito ang dalawa lamang na nahuling buhay.

Itinanong ng alperes kay Tarsilo kung ano ang ipinangako sa kanya ni Don Crisostomo kapalit ng pagsalakay sa kwartel. Iginiit ni Tarsilo na kailanman ay hindi nakipag-usap sa kanila si Don Crisostomo. Sinabi niyang pinatay ng alperes sa kapapalo ang kanilang ama at iyon ang kanilang ipinaghiganti, at walang iba. Sinabi rin niyang nasa bangin ang dalawang kasama ng alperes na itinapon doon kahapon, at patayin na lamang siya. Nagbanta ang alperes ng yantok, ngunit ngumiti lamang si Tarsilo. Inutusan ng alperes na ihatid si Tarsilo sa kinaroroonan ng mga bangkay. Nakabunton sa isang lumang kariton ang limang bangkay na halos natatakpan ng gulanit na banig. Nakita ni Tarsilo ang kanyang kapatid na tadtad ng saksak ng bayoneta at si Lucas na may lubid pa sa leeg. Hindi siya sumagot sa mga tanong, at hinagupit siya ng yantok ngunit hindi kumibo.

Ibinalik siya sa bulwagan at ipinagapos sa isang bangkong kahoy. Nang makita niya si Donya Consolacion ay humalakhak siya at sinabing hindi pa siya nakakita ng babaeng mas pangit kaysa rito, at mas gusto pa niyang humiga sa bangko kaysa sa tabi nito. Namutla ang babae. Idinagdag ni Tarsilo na papatayin siya ng alperes sa palo, ngunit ipanghihiganti siya nito ng kanyang asawa sa gabi. Ipinalagay ang pang-al sa kanyang bibig, at hinagupit siya ng isang guwardiya. Nanlumo ang kanyang katawan at tumungo ang ulo, at nabahiran ng dugo ang damit. Namutla at nangatal si Padre Salvi, tumindig nang buong hirap, at lumisan. Sa lansangan ay nakita niya ang kapatid ni Tarsilo, isang dalagang nakasandal sa pader at nakikinig sa mga hampas at daing.

Nang mapagod ang berdugo ay ipinag-utos ng alperes na kalagin si Tarsilo, at bumulong si Donya Consolacion sa kanyang asawa. Sinabi nitong dalhin si Tarsilo sa balon, ang balon sa gitna ng patio na pinaglalagyan ng maruming tubig at dumi at nagbibigay ng lagnat na ikinamamatay. Ibiniting nila si Tarsilo nang patiwarik at ibinaba sa tubig. Nang itaas siya matapos ang kalahating minuto, puno ng putik ang kanyang mukha at may mga sugat. Nang tanungin kung magsasabi siya, nakiusap lamang siyang huwag pabayaan ang kanyang kapatid na babae. Ibinaba siya muli ng isang minuto at itinaas na nanlilisik ang mga mata. Muling ibinaba siya; unti-unti nang pumipikit ang kanyang mga mata ngunit pilit pa siyang tumitingin sa liwanag. Namasid ni Donya Consolacion ang malalaking bula sa tubig at tumawa, na sinabing nauuhaw ito. Isang minuto at kalahati ang ipinagpaliban ng alperes bago humudyat, at hindi na nangatal ang katawan ni Tarsilo. Idiniit pa ni Donya Consolacion ang nagbabagang tabako sa kanyang mga paa, ngunit hindi ito kumibo.

Hinarap naman ang isa pang bilanggong si Andong, na nanginginig at pawisan at naghiling na sasabihin ang lahat. Paulit-ulit na Andong lamang ang sagot nito sa pagtatanong ng pangalan, at nang tanungin ang apelyido, sinabi nitong Andong Kulang-kulang. Natawa ang mga naroon. Ang hanapbuhay nito ay tagaputol ng niyog at alila ng kanyang biyenang babae. Nang tanungin kung sino ang nag-utos sa kanilang looban ang kwartel, sumagot si Andong na ang kanyang biyenang babae, dahil pinapakain lamang siya nito ng bulok at walang saysay, at nang gabing iyon ay masakit ang kanyang tiyan kaya pumasok siya sa bakuran ng kwartel. Naputol ang kanyang pagsasalita sa isang hampas ng yantok. Ipinag-utos ng alperes na ipasok siya sa bilangguan at ihahatid sa kabisera nang hapong iyon.

Mahahalagang Tagpo

• Dinala sa kwartel ang mga nabihag at hinarap sa kura.
• Iginiit ni Tarsilo na walang kinalaman si Ibarra sa pag-aalsa.
• Pinahirapan si Tarsilo ng yantok nang hindi umamin.
• Itinumba si Tarsilo sa isang balon hanggang sa mamatay.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Alperes ay nag-utos ng pagpapahirap at pagpatay kay Tarsilo.
• Padre Salvi ay nagtatanong tungkol kay Ibarra at hindi nakayanan ang tanawin ng pagpapahirap.
• Tarsilo ay bilanggong matapang na ipinagtanggol si Ibarra hanggang sa kamatayan.
• Donya Consolacion ay naghimok pa ng karagdagang pagpapahirap.
• Bruno ay kapatid ni Tarsilo na natagpuang patay at tadtad ng saksak.
• Gobernadorcillo ay ang pinunong mapagpakumbabang naroon sa pagtatanong.
• Andong ay ang bilanggong nanginginig na nagpaliwanag na napunta lamang siya sa bakuran ng kwartel dahil sa sakit ng tiyan.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
yantok	pamalo mula sa halamang palma
nabihag	nadakip o nakuha sa labanan
balon	malalim na hukay para sa tubig
humahalinghing	umiiyak nang mahina at tuloy-tuloy
ligtas	walang panganib
karahasan	paggamit ng lakas o dahas
karsel	bilangguan

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Ano ang nangyari kay Tarsilo matapos ipagtanggol si Ibarra?
2. Bakit hindi na nakayanan ni Padre Salvi ang mga nangyayari sa loob ng kwartel?
3. Ano ang ipinapahiwatig ng pamagat na "Vae Victis" sa nilalaman ng kabanata?
4. Ilarawan ang uri ng hustisyang ipinakita ng mga guwardiya sibil.