Noli Me Tangere Kabanata 61Ang Habulan sa Lawa

Buod

Isinalaysay ni Elias ang plano niya habang patungo sila sa San Gabriel. Itatago muna niya si Ibarra sa bahay ng isang kaibigan sa Mandaluyong, ibabalik ang lahat ng salapi nito na inilibing niya sa paanan ng balete sa libingan ng kanyang nuno, at pagkatapos ay kailangang lisanin ni Ibarra ang bansa. Sinabi ni Elias na doon ito makapamumuhay nang payapa, may mga kaibigan ito sa Espanya, mayaman ito, at maaaring makakuha ng kapatawaran. Pumanhik ang bangka sa agos ng Ilog Pasig. Sa Tulay ng Espanya ay mabilis na tumakbo ang isang nakakabayo, at narinig ang matinis na pagsipol.

Inalok ni Ibarra na sumama si Elias at mamuhay silang magkapatid, dahil dalawang beses na siyang iniligtas nito at utang niya rito ang pagbabalik ng kayamanan nito. Umiling si Elias. Totoo raw na hindi siya magiging maligaya sa kanyang bayan, ngunit doon man lamang siya makakapagtiis at mamamatay, at marahil ay para dito. Hangad niyang maging kanya ang mga kasawian ng sariling bayan. Ipinaliwanag niyang maaaring maging maligaya si Ibarra sa ibang lupain samantalang siya ay hindi, at maaaring kapootan nito ang sariling bayan kapag nasira ito dahil dito, at ang kapootan sa sariling bayan ang pinakamalaking kapahamakan.

Ipinaalala ni Elias ang gabi nang mag-usap sila sa ganoon ding bangka sa ilalim ng ganoon ding buwan, wala pang isang buwan, nang hinamak ni Ibarra ang daing ng mga sawimpalad. Sumang-ayon si Ibarra: nilalang ng mga pangyayari ang tao. Noon ay bulag siya, ngunit hinubad na ng kasawian ang benda sa kanyang mga mata. Nakita na niya ang kanser na kumakapit sa lipunan, at sapagkat pinipilit siya ng iba, magiging tunay na siyang pilibustero. Titipunin niya ang mga sawimpalad at ituturo ang karapatan ng tao sa kalayaan, sapagkat hindi kriminal ang lumalaban para sa sariling bayan. Tatlong siglo na silang humingi ng pag-ibig, ngunit insulto at pagtawa lamang ang isinagot. Nanginginig siya at sinabing wala nang Diyos at pag-asa, kundi ang karapatan lamang ng lakas.

Nang mapansin nilang may kaguluhan sa mga bantay ng palasyo, pinaihiga ni Elias si Ibarra at tinakpan ng sakate, dahil malapit sila sa imbakan ng pulbura. Nahinto sila ng sentinela, at sinagot ni Elias na galing siya sa Maynila upang maghatid ng sakate sa mga hukom at kura. Pinayuhan siya ng sarhentong huwag magsakay ng kahit sino dahil katatakas lamang ng isang bilanggong may suot na amerikana at marunong mag-Kastila. Nagbabala si Elias na magsisindi si Ibarra ng digmaan na magpapahirap sa mga inosente. Hindi iniisip ng bayan ang humiwalay kundi ang kaunting kalayaan at katarungan, at maghihimagsik lamang kapag nawalan na ng pagtitiis. Hindi sasama si Elias hangga't may nakikita siyang pag-asa sa mga tao. Sagot ni Ibarra, magpapatuloy siya nang wala siya, at nang sabihin ni Elias na magdurusa ang mga inosente, sinabi ni Ibarra na mabuti pa nga iyon.

Sa malapad na bato ay inantok ang karbinero at pinadaan sila. Namumuti na ang araw nang makarating sila sa lawa. Nang mapansin nilang papalapit ang isang kulay-abo na bangkang pampulisya, pinahiga ni Elias si Ibarra at tinakpan ng mga bayong. Nang makitang pumapagitna ito sa kanila at sa pampang, binago niya ang direksyon at sumagwan patungong Binangonan, ngunit nagbago rin ng landas ang bangka at may tumawag sa kanya. Naalala ni Elias sa harap ng bahay-bakasyunan ng mga Heswita sa Santa Ana ang kanyang kapatid na nagregalo sa kanya ng sarili nitong burda. Tiningnan niya ang kanyang matipunong bisig at sumagwan nang buong lakas patungong Pulo ng Talim. Ngunit may isa pang bangkang dumarating mula sa ilog na may kislap ng mga gorro at bayoneta ng Gwardya Sibil, at namutla siya at nagsabing nahuli sila.

Nang sabihin niyang kailangang tumalon siya sa tubig upang mailigaw ang mga humahabol, tumanggi si Ibarra at nais lumaban, ngunit sinabi ni Elias na wala silang sandata at mapapaputukan sila na parang ibon. Bago tumalon ay sinabi niyang magkikita sila sa Bisperas ng Pasko sa libingan ng kanyang nuno. Hinubad niya ang kanyang kamisa, hinawakan ang kamay ni Ibarra, at tumalon sa tubig. Sumibol sandali ang kanyang ulo at agad na nawala, at pinagbabaril siya ng mga guwardiya sa tuwing sisibol ito. Ipinagpalit-palit niya ang direksyon upang malito sila, at nang huling makita ay mga sampung yarda na lamang siya mula sa pampang. Pagkatapos ay wala nang sumibol sa tahimik na ibabaw ng lawa. Makalipas ang kalahating oras, sinabi ng isang tagasagwan na may bakas siyang namamasdan na dugo sa tubig, ngunit iling lamang ang isinagot ng kanyang mga kasama.

Mahahalagang Tagpo

• Ipinangako ni Elias na itatago si Ibarra at ibabalik ang kanyang salapi.
• Napaniwala ni Elias ang bantay sa pamamagitan ng pagdahilan.
• Hinabol ng mga sibil ang kanilang bangka sa lawa.
• Tumalon si Elias sa tubig upang ilihis ang pansin at nasugatan siya sa pagbabaril.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Elias ay bayaning itinaya ang buhay upang iligtas si Ibarra.
• Crisostomo Ibarra ay takas na binatang iniligtas ng kanyang kaibigan.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
palwa	maliit na bangka na may katulong na sagwan
sagwan	kasangkapan sa pagpapaandar ng bangka
polvorista	bantay sa imbakan ng pulbura o baril
lebita	mahabang damit ng pari
ilihis	ilayo o ibaling sa ibang landas
sumibol	lumitaw o sumungaw
bahid	mantsa o bakas

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Ano ang plano ni Elias upang mailigtas si Ibarra?
2. Paano napaniwala ni Elias ang bantay ng pulbura?
3. Ilarawan ang ipinakitang katapangan at sakripisyo ni Elias sa lawa.
4. Ano ang simbolikong kahulugan ng bahid ng dugo sa tubig?