Noli Me Tangere Kabanata 8Ang mga Alaala

Buod

Maganda ang gabi nang binabagtas ni Ibarra ang kahabaan ng Maynila sakay ng kalesa patungong San Diego, ngunit sa liwanag ng araw ay lalong naging buhay ang masiglang paggalaw ng lungsod. Naglipana ang mga karwahe at karumata, ang mga Europeo, Intsik, at Pilipino na may kanya-kanyang pananamit, ang mga mangangalakal, at ang mga karretong hinihila ng walang pakialam na kalabaw. Wala pang latag na bato noon ang mga lansangan. Dalawang araw na pagsikat ng araw ay alabok ang lahat at bumubulag sa mga naglalakad, habang ang isang araw ng pag-ulan ay lumilikha ng malalaking putik na tumitilamsik nang malayo sa mga tao sa makikipot na bangketa.

Sa pagpapatibay ng mga daan ay nakita niya ang hanay ng mga presidaryong ahit ang ulo at may bilang at asul na letra sa damit. Ang mga binti nila ay may mga tanikalang binalot ng maruruming basahan, dalawa-dalawang nakakabit, at hinahagupit ng pamalo ng isa rin sa kanila. Madilim ang kanilang mga mukha at hindi kailanman nangiti, ngunit kumikinang ang kanilang mga mata kapag hinahagupit sila o kapag may naghagis ng upos ng tabako. Naalala ni Ibarra ang isang pangyayaring tumimo sa kanyang isipan noong labing-isang taong gulang pa lamang siya at bagong dating mula sa lalawigan: isang maiinit na hapon, nakabulagta sa lilim ng isang karretong kahoy ang isang presidaryong walang malay, habang tahimik na naghahanda ng kawayang hihigan ang dalawa pang kasama niya. Walang galit o dalamhati sa kanilang mga mukha, at walang pakialam ang mga taong dumaraan, kaya si Ibarra lamang ang natinag at nagkaroon ng masamang panaginip nang gabing iyon.

Wala na ang dating Puente de Barcas, at hindi rin lumago ang mga talisay sa plaza ng San Gabriel. Sa halip na gumanda, naging pangit pa ang Escolta. Napansin niya ang bagong Tulay ng Espana at ang mga bahay sa kanang pampang ng ilog, na nagpaalaala sa kanya ng malamig na umaga noon, nang doon siya dumaraan sakay ng bangka patungong paliguan sa Uli-uli. Nasalubong niya ang mga karwaheng lulan ang mga empleadong tila inaantok pa, ang mga militar, ang mga Intsik, at ang mga paring Pransiskano. Sa isang marikit na victoria ay tila nakita niya si Padre Damaso na mabalasik ang mukha at kunot ang mga kilay. Masayang bumati sa kanya si Kapitan Tinong na sakay ng isang carretela kasama ang asawa at dalawang anak na babae.

Nang makababa na sila sa tulay ay tumakbo ang mga kabayo sa paseo ng Sabana. Sa kaliwa ay naroon ang pabrika ng tabako sa Arroceros, at naalala ni Ibarra ang matinding amoy ng tabako sa Tulay ng Barcas tuwing ikalimang oras ng hapon, na humihilo sa kanya noong bata pa siya. Ang masasayang usapan ng mga manggagawa ng tabako ay naghatid sa kanyang gunita sa Lavapies sa Madrid. Ang Hardin ng Botaniko ay naikumpara niya sa mga tanyag na hardin sa Europa at sa mga kolonya, at inilinga niya ang tingin sa lumang Maynila na naliligiran pa ng mga kuta at bangbang. Natanaw niya ang dagat at naisip na sa kabilang ibayo ay naroon ang Europa.

Nang makita niya ang munting bundok sa Bagumbayan ay naalala niya ang matandang paring nagbukas ng kanyang isip at nagturo sa kanya ng kabutihan at katarungan. Kaunti lamang ang mga aral nito, ngunit mga pananalig na hindi kumukupas. Umaalingawngaw pa rin sa kanyang tainga ang mga huling salita ng matanda: huwag kalimutan na bagaman pag-aari ng sangkatauhan ang karunungan, ang mga may tapang lamang ang nagmamana nito. Sinabi rin nito na ipinasa niya ang natanggap mula sa kanyang mga guro at pinagsikapang dagdagan bago ihatid sa susunod na salinlahi, at gayundin ang gagawin ni Ibarra, na magagawa pa niyang pagtatlong-ibayo dahil pupunta siya sa mayayamang lupain. Idinagdag ng matanda na ang mga dayuhan ay pumaparito upang maghanap ng ginto, kaya marapat na pumunta naman si Ibarra sa kanilang lupain upang hanapin ang ibang gintong kulang sa kanila, ngunit alalahanin na hindi lahat ng kumikinang ay ginto. Namatay ang matandang pari sa pook na iyon. Nabulalas ni Ibarra na una ang tinubuang lupa, una ang Pilipinas, anak ng Espanya.

Hindi na napansin ni Ibarra ang mga bayang dinaraanan. Nasalubong pa ng karwahe ang mga carromatang galing lalawigan, at sa malalayong parang ay nanginginain ang mga hayop kasama ang mga tagak. Ngunit para kay Ibarra, wala nang halina ang mga tanawin ng bukirin, kaya naiwan siyang nagdidilidili habang gumugulong ang karwahe na parang lasenggo sa hindi pantay na lupa.

Mahahalagang Tagpo

• Naglalakbay si Ibarra sa Maynila sakay ng kalesa at pinagmasdan ang paligid.
• Napansin niyang halos walang ipinagbago at hindi umunlad ang lungsod.
• Nakita niya si Padre Damaso sa gitna ng mga paring nagmamadali sa kanilang gawain.
• Inihambing niya ang Hardin ng Botaniko sa mga hardin sa Europa.
• Naalala niya ang tatlong aral ng kanyang matandang gurong pari.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Crisostomo Ibarra ay ang binatang nagmamasid sa Maynila at nagbalik-tanaw sa kanyang mga alaala.
• Padre Damaso ay ang paring nakita ni Ibarra sa gitna ng lungsod.
• Kapitan Tinong ay ang kaibigan ng pamilya na bumabati sa mga kakilala sa lansangan.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
humayo	umalis o lumakad
muralya	pader o dingding
nabansot	naging pandak o hindi umunlad
maririkit	maniningning o magaganda
nakalulan	nakasakay
tanglaw	ilaw o liwanag

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Ano ang napansin ni Ibarra tungkol sa kalagayan ng Maynila?
2. Bakit naikumpara ni Ibarra ang Hardin ng Botaniko sa mga hardin sa Europa?
3. Isa-isahin ang tatlong aral ng matandang gurong pari. Alin ang pinakamahalaga para sa iyo?
4. Paano nakaapekto ang mga alaalang ito sa hangarin ni Ibarra para sa bayan?