Buod ng Katauhan

Si Kapitan Martin, na kilala rin sa pangalang Martin Aristorenas, ay isang may kayang Pilipinong kabilang sa mga kilalang tao sa San Diego. Kaibigan siya ni Luis Chiquito, na tinawag niyang Choy, at kapwa nila mahilig sa sugal at sa sabong.

Sa Kabanata 28, siya ang sumulat ng ikalawa sa tatlong liham sa kabanata. Ipinagbigay-alam niya sa kanyang kaibigan ang mga pangyayari sa pista, lalo na ang sugal. Nanalo nang malaki si Kapitan Tiago kaya halos matalo na si Kapitan Joaquin, at sa galit ni Padre Damaso dahil sa kanyang pagkalugi ay sinuntok nito ang isang lampara. Binanggit din niya ang pagyaman ng Intsik na si Carlos sa sugal na liyampo. Napansin rin niyang hindi nagpapakita si Ibarra, at sinabing tila wala itong gagawing kapaki-pakinabang sa kanila.

Sa Kabanata 35, nang usap-usapan ng bayan ang away nina Ibarra at Padre Damaso, nagbigay rin siya ng puna. Ipinuna niyang walang lumapit upang paghiwalayin ang dalawa maliban kay Maria Clara. Para sa kanya, hindi mapapatawad ng mga tao ang binata dahil tinakot umano nito ang isang pari.

Pisikal na Paglalarawan

Hindi tuwirang inilarawan ni Rizal ang anyo ni Kapitan Martin. Sa kanyang liham, makikita siyang masayahin at palakaibigan, isang taong abala sa sugal, sa sabong, at sa mga usapin ng bayan. Ang pagbanggit niya sa sariling mga ibon at sa kasiyahan ng kanyang asawa ay nagpapakita ng isang payapang pamumuhay ng isang taong may kaya.

Mga Ugnayan sa Ibang Tauhan

Luis Chiquito ay ang kaibigang kanyang sinusulatan tungkol sa mga pangyayari sa pista.
Kapitan Tiago ay ang malaking manlalarong pinagpala ng suwerte sa sugal.
Padre Damaso ay ang paring nagngalit matapos matalo sa sugal.
Crisostomo Ibarra ay ang binatang pinuna niya dahil sa hindi pagpapakita sa mga palatuntunan.
Maria Clara ay ang tanging tumindig upang paghiwalayin sina Ibarra at Padre Damaso ayon sa kanya.

Motibasyon at Tunggalian

Ang pangunahing hangarin ni Kapitan Martin ay ang kasiyahan at pakinabang sa sugal at sa mga pagtitipon ng bayan. Wala siyang malaking tunggalian sa nobela. Sa halip, siya ay isang tagamasid at tagapaghatid ng balita tungkol sa mga pangyayari.

Sa kanyang mga puna, makikita ang karaniwang pananaw ng mga may kayang Pilipino noong panahon ng mga Kastila. Bagaman hindi siya tuwirang nasasakop ng mga pari, natatakot pa rin siyang sumalungat sa kanila at mas pinipili ang panig ng nakararami.

Simbolikong Kahulugan

Kinakatawan ni Kapitan Martin ang uri ng Pilipinong may kaya ngunit walang malinaw na paninindigan. Ang kanyang buhay na umiikot sa sugal, sabong, at tsismis ay larawan ng pagiging mababaw ng libangan ng lipunan noong panahon ng mga Kastila.

Sa pamamagitan niya, ipinakikita ni Rizal na kahit ang mga may kayang Pilipino ay madaling mapasok ng takot at pagsang-ayon sa mga pari. Ang kawalan ng pagkakaisa at paninindigan ng mga tulad niya ang isa sa mga dahilan ng paghihirap ng bayan.

Mga Kabanatang Kabilang

Kabanata 28: Ilang Sulat ay siya ang sumulat ng liham tungkol sa sugal sa pista.
Kabanata 35: Ang Usap-usapan ay nagbigay siya ng puna sa away nina Ibarra at Padre Damaso.