Noli Me Tangere Kabanata 28Ilang Sulat

Buod

Dahil walang mahalagang pangyayari sa mga tauhan sa unang dalawang araw ng pista, ang kabanata ay binubuo ng mga liham upang maipakita kung paano ipinagdiriwang ng mga Pilipino ang kanilang kapistahan. Isinulat ng isang manunulat ng pahayagan sa Maynila ang unang liham, at ipinadala naman ni Kapitan Martin ang ikalawa sa kanyang kaibigang si Luis Chiquito. Ang ikatlo ay ang liham na ipinaabot ni Maria Clara kay Ibarra sa pamamagitan ni Andeng.

Inilarawan ng manunulat ang karangyaan ng pista at pinuri ang mga paring Fransiskano. Nagtipon ang halos lahat ng Kastila sa lalawigan, tatlong paring Agustino mula sa Batangas, at dalawang Dominikano, isa na rito si Fray Hernando Sibyla. Dumalo rin ang mga kilalang tao mula sa Cavite at Pampanga, maraming mayaman mula sa Maynila, at maraming banda ng musika, kabilang ang mainam na banda ng Pagsanghan na pag-aari ng escribanong si Don Miguel Guevara. Nagtayo ng malaking tanghalan sa gitna ng plasa para sa komedya. Nang gabi ng ikasampu ng buwan, sinundo ng mga pinuno ng bayan ang mga Kastila sa kumbento at inihatid sa tanghalan. Dinalaw nila ang bahay ni Kapitan Tiago, na pinanauhan ng mga paring sina Fray Salvi, Fray Damaso na gumaling na sa sakit, Fray Sibyla, at ng cura ng Tanawan. Nagpiano si Maria Clara, at may inihaing tsampanya at masasarap na alak. Binanggit ng manunulat na hindi lumabas si Ibarra buong araw dahil sa bahagyang sakit, at naghihintay ang lahat sa paglalagay niya ng unang bato ng paaralan kinabukasan.

Sa ikalabing-isang araw, napanood ang prusisyon ng Birhen ng Kapayapaan at ang misa. Nagbigay ng sermon si Fray Manuel Martin, isang Agustino mula sa Batangas, at sa kumbento naman naghain si Fray Salvi ng meryenda at tabako. Binanggit din ng manunulat ang mga artistang sina Ratia, Carvajal, at Fernandez, at sina Chananay at Balbino na medyo paos. Napansin ng gobernadorcillo na sayang at hindi pinaglaban ang prinsesa sa higanteng umagaw sa kanya, at sinang-ayunan ito ni Padre Damaso na nagdagdag pa na dapat hanapin ng prinsesa ang pinakamahinang bahagi ng higante. Nagkaroon din ng piging sa bahay ni Kapitan Tiago na pinamatnugutan ng isang tagaluto mula sa La Campana, at si Maria Clara na may suot na kasuutang mestisa at maraming brilyante ang naging reyna ng pista. Napilay nang bahagya ang kanyang paa kaya hindi siya nakasayaw. Dumating din ang alcalde ng lalawigan para sa seremonya kinabukasan.

Ang ikalawang liham ay mula kay Kapitan Martin. Isinulat niya na halos matalo na si Kapitan Joaquin, at tatlong beses na pinagulong ni Kapitan Tiago ang kanyang taya at tatlong beses ding tumama, kaya tuwang-tuwa si Kapitan Manuel na may-ari ng bahay. Sa galit ni Padre Damaso dahil hindi pa siya nananalo ni minsan, sinuntok nito ang isang ilawan kaya ito nabasag. Natalo ang Konsul sa kanyang mga manok at sa bangka ang lahat ng pinanalunan nito sa pista ng Binyang at ng Pilar sa Santa Cruz. Malaki naman ang kinikita ng Intsik na si Carlos sa sugal na liyampo, at hinihinala ni Kapitan Martin na may taglay itong anting-anting dahil laging nakatali ang kanyang ulo at madalas ang sakit nito.

Ang huling liham ang pinakamahalaga. Sinabi ni Maria Clara na mahigit isang araw nang hindi nagpapakita si Ibarra at nabalitaan niyang may sakit ito. Ipinagdasal niya ito at nagsindi ng dalawang kandila, bagaman sinasabi ng kanyang tatay na hindi naman malubha ang sakit. Niyamot siya ng mga taong nagpapatugtog sa kanya ng piano at nag-aanyayang sumayaw, at kung hindi lamang si Padre Damaso na pinaglilibang siya sa pagsasalita ay nagkulong na sana siya sa kanyang silid. Hiniling niyang sumulat si Ibarra upang ipaalam ang kanyang kalagayan, at ipinadala niya si Andeng upang magluto ng tsaa para sa binata. Sa dakong huli ng liham, nagbabala siya: kung hindi darating si Ibarra kinabukasan, hindi rin siya dadalo sa seremonya.

Mahahalagang Tagpo

• Ang liham ng manunulat ng pahayagan na nagpuri sa pista at sa mga pari.
• Ang pagbanggit sa pagliban ni Ibarra sa mga palatuntunan ng pista.
• Ang liham ni Kapitan Martin tungkol sa sugal at sa pagkasira ng lampara ni Padre Damaso.
• Ang liham ni Maria Clara kay Ibarra na puno ng pag-aalala at pagmamahal.
• Ang babala ni Maria Clara na hindi siya dadalo sa pagpapasinaya kung hindi darating ang binata.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Maria Clara ay ang dalagang nagsulat ng liham na nagpapakita ng kanyang pagmamahal at pagkabalisa.
• Crisostomo Ibarra ay ang binatang tumanggap ng liham at hindi dumalo sa mga palatuntunan ng pista.
• Kapitan Tiago ay ang mapagbigay na punong-abala at masugid na manlalaro.
• Padre Damaso ay ang pari na nagngalit matapos matalo sa sugal.
• Kapitan Martin ay ang sumulat ng liham tungkol sa sugal sa pista at sa pagkasira ng lampara ni Padre Damaso.
• Andeng ay ang katulong na ipinadala ni Maria Clara upang magluto ng tsaa para kay Ibarra.
• Padre Sibyla ay ang paring Dominikanong dumalo sa pista at nanatili sa bahay ni Kapitan Tiago.
• Padre Salvi ay ang paring naghain ng meryenda at tabako sa kumbento.
• Padre Martin ay ang paring Agustino na nagbigay ng sermon sa ikalabing-isang araw.
• Gobernadorcillo ay ang pinunong nagpuna na sayang at hindi ipinaglaban ng prinsesa ang higante.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
manunulat	taong sumusulat para sa pahayagan o aklat
liyampo	sugal na Intsik na may pinaiikot na gulong
palatuntunan	programa o pagtatanghal sa isang okasyon
komedya	dulang may awit at tugtog tungkol sa mga kabayanihan
relikaryo	banal na alaala o lalagyan nito
pagpapasinaya	seremonya ng pagbubukas ng isang gusali o proyekto
pagkabalisa	hindi mapakali dahil sa alalahanin

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Ano ang pagkakaiba ng paglalarawan sa pista sa liham ng manunulat at sa liham ni Kapitan Martin?
2. Bakit mahalaga ang paggamit ng mga liham sa kabanatang ito? Ano ang naidudulot nito sa paglalahad?
3. Ilarawan ang damdamin ni Maria Clara sa kanyang liham. Ano ang ipinapahiwatig ng kanyang huling babala?
4. Sa iyong palagay, ano ang tunay na layunin ng pagkakasulat ng manunulat ng pahayagan? Pangatwiranan.