Noli Me Tangere Kabanata 35Ang Usap-usapan

Buod

Kumalat agad sa buong San Diego ang balita tungkol sa away sa hapag. Noong una ay hindi naniwala ang mga tao, ngunit nang mapatunayang totoo ay nagulat sila at nagpahayag ng sariling haka-haka. May nagsabing patay na si Padre Damaso dahil basa ng dugo ang mukha nito nang damputin, ngunit sinabi ng isang binata na bagaman nagpahinga na raw ito sa kapayapaan ay binabayaran lamang niya ngayon ang kanyang mga utang dahil sa ginawa nito nang umagang iyon sa kumbento. Isinalaysay ng isa na ipinatawag ng pari ang isang mestisong Kastila na lumabas sa gitna ng sermon at tinanong kung bakit; nang sumagot itong hindi siya marunong ng Tagalog ay sinigawan siya ni Padre Damaso na nanglibak lamang siya, sinampal, at nagkasuntukan sila hanggang sa pag-awat. Nagalit ang mga mag-aaral at sinabing bumabalik na ang mga panahon ni Nero, ngunit sagot ng isa, dakilang artista raw si Nero samantalang isa lamang nakababagot na mangangaral si Padre Damaso.

Sa labas ng bayan, samantalang hinihintay ang Kapitan Heneral, iba naman ang pinag-usapan ng mga matatanda. Sinabi ng gobernadorcillo na mahirap sabihin kung sino ang may katwiran, ngunit kung nagmuni-muni lamang sana si Ibarra ay naiwasan ang lahat. Isinalabat ni Don Filipo na si Padre Damaso ang dapat sanang nag-ingat, at pinuna niyang nagpalit sila ng papel: ang binata ay kumilos na parang matanda at ang matanda ay parang binata. Itinanong ni Kapitan Martin kung totoong walang lumapit upang paghiwalayin ang dalawa maliban kay Maria Clara, at sinabing hindi mapapatawad ng mga tao ang binata dahil tinakot nito ang isang pari. Sinabi ni Don Filipo na umaasa siyang hindi pababayaan ng bayan si Ibarra. Ngunit sinabi ng gobernadorcillo na wala silang magagawa dahil laging nasa katwiran ang mga prayle, na mayaman at buklod samantalang watak-watak at mahirap ang mga mamamayan. Sagot ni Don Filipo, laging tama ang mga prayle dahil lagi nila itong pinapayagan, at dahil sa takot at pag-iingat na magkatulad, sarili lamang ang iniisip ng bawat isa kaya mahina silang lahat. Sa inis ay sinabi niyang ibibigay na niya sa alkalde ang kanyang pagbibitiw sa tungkulin dahil pagtawanan lamang siya at wala siyang naitutulong.

Iba naman ang usapan ng mga kababaihan. Sinabi ni Kapitana Tinay na ganyan talaga ang mga kabataan, at halos inggit pa nga raw siya sa namatay na ina ng binata. Ngunit sinabi ni Kapitana Maria na hindi siya magdadalamhati, sapagkat ninanais niyang matutong ipagtanggol ng mga anak ang karangalan ng kanilang mga magulang. Ipinuna ni Hermana Rufa na malaking kasalanan ang pagbuhat ng kamay sa isang sagrado, ngunit sagot ni Kapitana Maria na higit na sagrado ang ala-ala ng isang ama at walang sinuman, kahit ang Papa, ang maaaring lumapastangan dito. Nangamba si Hermana Rufa sa exkomunikasyon, ngunit sinabi ni Kapitana Maria na patatawarin siya ng Diyos, at kung may anak na dalaga siya ay ibig niyang manugang si Ibarra dahil ang mabuting anak ay magiging mabuting asawa at ama. Nalito si Kapitana Tinay at naisipang sabihan ang kanyang anak na huwag nang mag-aral, lalo pa't ibig nito pang pumunta sa Europa, dahil namamatay din ang marunong na gaya ng mangmang. Pinayuhan ni Kapitana Maria na pabayaan ang mga anak na maglakbay upang maging higit pa sa kanilang mga ama.

Sa plaza, sa lilim ng tolda, nag-usap naman ang mga magsasaka. Sinabi ng isang magsasaka na ang pinakamatinding ikinalulungkot niya ay ang hindi na matatapos ang paaralan, kaya ang kanyang anak ay magiging karitonero lamang at hindi doktor. Nang tanungin kung bakit, sinabi niyang tinawag ng mga puting pari na pilibustero si Don Crisostomo, kaya wala nang paaralan. Bagong salita ito sa kanila, at nagtanungan sila kung masama ba ito.

Ipinaliwanag ng isang nakakaalam na ito ang pinakamasamang maaaring itawag ng isang Kristiyano sa kapwa, masahol pa sa tarantado, sarayate, o indio, at masahol pa sa pagdura sa Ostiya tuwing Biyernes Santo. Sinabi rin niyang masahol pa ito sa ispichoso, na sapat na upang dalhin ng mga Gwardya Sibil ang isang tao sa tapunan o bilangguan; kapag tinawag ka ng isang Kristiyano, isang cura, o isang Kastila na pilibustiero, mabuti pang magkumpisal ka at magbayad ng utang dahil bitay ang kasunod. Nangamba ang lahat sa narinig. Isinumpa ng isang magsasaka na hahayaan lamang niyang matawag siyang pelbistero kung pilitin siyang magsuot ng sapatos at uminom lamang ng serbesa sa buong buhay niya, at sinabing yamang mayaman at marunong ng Kastila si Don Crisostomo, matatawa siya sa limang cura.

Mahahalagang Tagpo

• Ang paglaganap ng balita tungkol sa away sa hapag-kainan.
• Ang pangingibabaw ng panig ni Padre Damaso sa usap-usapan.
• Ang pagsang-ayon ni Don Filipo sa panig ng binata at ang kanyang pagsusuri sa kahinaan ng mga mamamayan.
• Ang pagkabalisa ng mga matandang babae dahil sa takot sa impiyerno.
• Ang pangamba ng mga magsasaka na hindi matutuloy ang paaralan.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Don Filipo ay ang pinuno ng mga liberal na nagpaliwanag ng kahinaan ng nagkakawatak-watak na mamamayan.
• Crisostomo Ibarra ay ang binatang pinag-uusapan ng buong bayan dahil sa pagtatanggol sa ala-ala ng kanyang ama.
• Padre Damaso ay ang paring pinanigan ng karamihan sa usap-usapan.
• Kapitan Martin ay ang nagpuna na walang lumapit upang paghiwalayin ang dalawa maliban kay Maria Clara.
• Gobernadorcillo ay ang pinunong nagsabing wala silang magagawa dahil laging nasa katwiran ang mga prayle.
• Kapitana Tinay ay ang babaeng nagsabing ganyan talaga ang mga kabataan at halos naiinggit pa sa namatay na ina ng binata.
• Kapitana Maria ay ang babaeng matapang na nagtanggol kay Ibarra at sa alaala ng kanyang ama.
• Hermana Rufa ay ang babaeng nangamba sa exkomunikasyon dahil sa pagbuhat ng kamay sa isang pari.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
lumaganap	kumalat
pagtimpi	pagpipigil sa sarili
mapusok	agresibo; madaling magalit
nanlumo	nanghina; nawalan ng pag-asa
hampaslupa	mahirap; dukha
sumabad	sumingit at sumagot
kaaliwaswasan	kalokohan; kabalbalan

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Bakit karamihan sa mga taga-San Diego ay pumanig kay Padre Damaso?
2. Ano ang paliwanag ni Don Filipo sa kahinaan ng mga mamamayan?
3. Bakit natakot ang mga matandang babae sa bayan?
4. Ano ang naging epekto ng usap-usapan sa pag-asa ng mga magsasaka sa paaralan?