Noli Me Tangere Kabanata 13Ang Babala ng Sigwa

Buod

Maaga pa ay dumating si Ibarra sa sementeryo ng San Diego sakay ng isang karwaheng tigib ng alikabok at pinagpawisan ang mga kabayo, tanda na malayo ang pinanggalingan. Kasama niya ang kanilang matandang katiwala. Pinaalis niya ang karwahe sa isang galaw lamang ng kamay at tahimik na tumungo sa loob ng libingan. Napansin siya ng ilang taong naroroon, kaya itinigil nila ang pagdarasal at matamang tiningnan siya. Nagpaliwanag ang matandang katiwala na hindi siya nakabalik dahil sa kanyang sakit at mga tungkulin. Nangako raw si Kapitan Tiago na magpapagawa ng nitso, ngunit ang nagawa lamang niya ay magtanim ng mga bulaklak at gumawa ng isang krus. Hindi sumagot si Ibarra.

Itinuro ng katiwala ang dakong nasa likod ng malaking krus. Maingat na lumakad ang binata upang hindi matapakan ang mga libingan, bagaman noong una ay walang pakialam siya sa mga ito. Nang marating nila ang malaking krus, tumigil si Ibarra at tumingin sa paligid. Nalito ang kanyang kasama, sapagkat wala silang makitang krus kahit saan at kitang-kita na hinukay ang lupa. Naalala ng katiwala na may isang bato noon sa tabi at maikli ang hukay. May sakit noon ang maglilibing, kaya isang magsasaka ang naghukay.

Nilapitan nila ang maglilibing, na nagmasid sa kanila nang may pagtataka at nag-alis ng salakot. Nang tanungin kung alin ang libingang may krus, nag-isip ito at nagtanong kung malaki ba iyon at may ukit at natatalian ng oway. Iguhit pa ng katiwala sa lupa ang hugis ng krus. Naalala ng maglilibing ang mga bulaklak na adelpa, sampaga, at huwag-kalimutan na itinanim doon. Nang itanong kung nasaan ang krus, sinabi ng lalaki na sinunog niya ito dahil inutusan siya ng matabang kura. Nang itanong ni Ibarra kung sino ang matabang kura, sinabing iyon ang paring nananakit ng tao gamit ang malaking baston. Idinagdag pa ng maglilibing na wala nang bangkay sa libingan, dahil isang linggo na niyang nailibing doon ang isang babae.

Ipinaliwanag ng maglilibing na ilang buwan na niyang hinukay ang bangkay. Inutusan siya ng matabang kura na dalhin ito sa libingan ng mga Intsik. Ngunit mabigat ang bangkay at umuulan nang gabing iyon, kaya naisip niyang mas mabuti pang malunod kaysa mahilera sa mga Intsik, at itinapon na lamang niya ito sa lawa. Hinawakan ni Ibarra ang lalaki at niyugyog ito. Namutla at nanginig ang maglilibing. Binitiwan siya ni Ibarra at sinabing isa lamang siyang kaawa-awang alipin, at iniwan ito. Bumulong ang maglilibing na binugbog siya ng baston ng pari dahil ipinahintulot niyang mailibing ang bangkay noon, at ngayo'y nanganganib pang mawala ang kanyang hanapbuhay.

Umiiyak na sumunod ang matandang katiwala kay Ibarra, na mabilis na lumakad nang walang sombrero at tumapak sa mga buto at libingan na parang wala sa sarili. Palubog na ang araw at may mabigat na ulap sa silangan. Isang tuyong hangin ang umihip at nagpataingala sa mga kawayan. Walang luha o buntong-hininga man ang lumabas sa dibdib ng binata. Tila tumatakas siya sa anino ng kanyang ama o sa paparating na bagyo. Tinahak niya ang bayan at nagtungo sa lumang bahay ng kanilang pamilya na matagal na niyang hindi napasok, na napapaligiran ng pader na tinutubuan ng makakapal na dahon at pinapaliguan ng mga kalapati sa gitna ng hardin.

Ngunit hindi pinansin ng binata ang tila pagtanggap na iyon ng lumang bahay. Nakapako ang kanyang mata sa isang paring papalapit, ang kura ng San Diego, ang Pransiskanong kaaway ng alperes. Idiniriin ng hangin ang kanyang malapad na sombrero at ang kanyang habitong guingon, at may hawak siyang bastong palasan na may pulo na garing. Noon lamang sila nagkita ni Ibarra. Nang malapit na sila sa isa't isa, tumigil ang binata at tinitigan ang pari. Iniiwas ni Padre Salvi ang tingin at nagkunwaring walang malay. Matapos ang sandaling pag-aalinlangan, lumapit si Ibarra, ipinatong ang mabigat na kamay sa balikat nito, at nagtanong sa garalgal na tinig kung ano ang ginawa nito sa kanyang ama. Namutla at nanginig si Padre Salvi at hindi makasagot. Nang ulitin ang tanong, unti-unti siyang napaluhod dahil sa bigat ng kamay ng binata. Sinabi ng pari na nagkakamali ang binata at wala siyang ginawa sa kanyang ama, at ang tunay na may kagagawan ay ang kanyang hinalinhan, si Padre Damaso. Nang marinig ito, binitawan siya ni Ibarra, tinampal ang kanyang noo, at patakbong nagtungo sa kanilang bahay. Tinulungan ng katiwala ang pari sa pagtindig.

Mahahalagang Tagpo

• Nagtungo si Ibarra at ang katiwala sa sementeryo upang hanapin ang puntod ni Don Rafael.
• Isiniwalat ng sepulturero na itinapon sa lawa ang bangkay ng ama ni Ibarra.
• Napaiyak ang matandang katiwala at nagngitngit sa galit si Ibarra.
• Hiningan ni Ibarra ng paliwanag si Padre Salvi.
• Nalaman ni Ibarra na si Padre Damaso ang may kagagawan ng lahat.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Crisostomo Ibarra ay ang binatang nagngitngit sa poot nang malaman ang sinapit ng bangkay ng kanyang ama.
• Ang Sepulturero ay ang nagtapat na itinapon nila sa lawa ang bangkay ni Don Rafael.
• Padre Salvi ay ang paring hiningan ni Ibarra ng paliwanag.
• Padre Damaso ay ang paring may tunay na kagagawan sa paglapastangan sa bangkay.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
sigwa	bagyo o unos
nitso	libingan o puntod
nasindak	natakot o natigilan
nangangatal	nanginginig sa matinding damdamin
nanlilisik	nagngingitngit o nagagalit
binagtas	dinaanan o nilakad
ipinaanod	ipinatangay ng tubig

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Bakit nagtungo si Ibarra sa sementeryo ng San Diego?
2. Ano ang isiniwalat ng sepulturero, at ano ang naging reaksyon ni Ibarra?
3. Bakit tinawag na "babala ng sigwa" ang naging damdamin ni Ibarra?
4. Ano ang sinasabi ng pangyayaring ito tungkol sa paggalang sa mga yumao?