Noli Me Tangere Kabanata 27Sa Pagtatakipsilim

Buod

Sa bahay ni Kapitan Tiago, higit pa sa lahat ang paghahanda. Buo ang kanyang hangarin na higitan ang mga karatig-bayan sa karangyaan, lalo pa nga't kasama niya si Maria Clara at ang kanyang magiging manugang na si Ibarra. Pinapurihan pa ng isang pahayagan sa Maynila ang binata sa isang artikulong pinamagatang "Tularan ninyo siya," na tinawag siyang marilag na binata at mayamang mamumuhunan, tanyag na pilantropo, alagad ni Minerva, at "español filipino." Sa tuwa ay naisip ni Kapitan Tiago na magpatayo na lamang ng isang kumbento sa sariling gastos. Ilang araw bago ang pista ay dumating ang mga dayuhang alak at pagkain, malalaking salamin, mga larawan, at ang piyano ni Maria Clara. Nang bisperas ay hinandugan niya ang kanyang anak ng isang relikaryong ginto na may mga brilyante at esmeralda, at may lamang isang tatal ng bangka ni San Pedro. Nang mag-usap sila ni Ibarra tungkol sa paaralan, nais ni Kapitan Tiago na tawagin itong "Eskwela ni San Francisco."

Dumating ang mga kaibigang babae ni Maria Clara at inanyayahan siyang mamasyal. Pinagbilinan siya ng ama na bumalik agad dahil sasalo sa hapunan nila si Padre Damaso na bagong dating, at inanyayahan din si Ibarra. Magalang na tumanggi ang binata sa dahilang baka may dumating na panauhin sa kanilang bahay, at iniiwasan ang titig ni Maria Clara. Sinabi ng Kapitan na dalhin na lamang ang kanyang mga kaibigan at nais niyang magkasundo sila ni Padre Damaso, ngunit sumagot si Ibarra na magkakaroon pa ng panahon para diyan.

Pumanhik sila at nagdaan sa mga lansangang puno ng ilaw, musika, at mga sulo. Sa harap ng bahay ni Kapitan Basilio ay tinawag sila ng masayang si Sinang, at pumanhik sila sa salang puno ng tao. Binati ng ilan si Ibarra, at pinagmasdan ng lahat ang ganda ni Maria Clara; nagbulungan ang matatandang babae na mukha siyang Birhen. Napilitan silang uminom ng tsokolate. Naging matalik na kaibigan at tagapagtanggol ni Ibarra si Kapitan Basilio mula nang araw ng piknik, at ikinuwento nitong nang malaman niyang natatalos ni Ibarra ang panalo sa usapin sa pamamagitan ng telegramang ipinadala kay Sinang, ipinakiusap niyang gamitin na lamang sa pagbabayad ng isang maestro sa bagong paaralan ang salaping gagastusin sa usapin.

Napansin nilang nagningning ang mga lampara sa kumbento, mga lamparang dating hindi ipinasisindi ni Padre Salvi upang huwag magastusan ng petrolyo. Nagbulungan at nagtawanan ang mga fraile, at natanaw ni Maria Clara ang matabang si Padre Damaso sa tabi ng makisig na si Padre Sibyla, samantalang tahimik at walang kilos si Padre Salvi. Sinabi ni Sinang na nalulungkot ang kura dahil iniisip ang magugol sa mga panauhin, ngunit ang mga sakristan ang magbabayad. Isa lamang ang bahay na walang ilaw at sarado ang bintana, ang bahay ng alperes. Tinawag ni Sinang ang asawa ng alperes na "Musa ng Gwardya Sibil" at sinabing malamang nagngangalit ito.

Sa sulok ng liwasan, nakita nila ang isang pulubing nakasalakot at gulagulanit, na iniiwasan ng lahat. Ipinahiwatig ni Iday na ito ay isang ketongin, apat na taon nang may sakit, marahil dahil sa pag-aalaga sa kanyang ina o sa pagkabilanggo sa malamig na bilangguan. Nakatira ito sa kabukiran malapit sa libingan ng mga Intsik, at ipinagbawal sa kanyang humipo ng anumang pag-aari ng iba. Isang araw ay tinulungan niya ang isang batang nahulog sa sangha, ngunit isinakdal siya ng ama ng bata sa gobernadorcillo, ipinapalo sa gitna ng daan, at ipinasunog pa ang yantok na ginamit. Nahabag si Maria Clara at ibinigay dito ang relikaryong bigay ng kanyang ama. Madamdaming hinagkan ng ketongin ang alahas at isinubsob ang noo sa alabok na tinapakan ng dalaga.

Samantala ay lumapit ang baliw na si Sisa, na lugay at gusot ang buhok. Hinawakan niya ang bisig ng ketongin at hinikayat itong magdasal, sinabing araw iyon ng mga patay. Sinabi niyang nasa tore ng kampanaryo si Basilio na nananaog sa lubid at nasa kumbento si Crispin, ngunit hindi niya sila mapupuntahan dahil may sakit ang kura at nawala ang mga onsa. Tumakbo siya palayo na umaawit. Tinanong ni Maria Clara si Ibarra kung ano ang nagawa nito para sa babae, at sinabi ng binata na wala pa, ngunit nangako ang kura na tutulong at nagpayo na mag-ingat dahil tila sangkot ang Gwardya Sibil. Hindi nagtagal ay nakita nilang kinakaladkad na palayo si Sisa ng isang kawal, at nang tanungin ni Ibarra ang kasalanan nito ay hindi siya pinansin. Umuwi si Maria Clara na malungkot at nawalan ng ganang makihalubilo.

Mahahalagang Tagpo

• Ang karangyaan ng bahay ni Kapitan Tiago at ang pagtanggap niya ng mga bisita.
• Ang pagtanggi ni Ibarra sa paanyayang maghapunan kasama si Padre Damaso.
• Ang pamamasyal ng magkakaibigan sa bayan sa gabi.
• Ang pagbibigay ni Maria Clara ng kanyang relikaryo sa ketongin.
• Ang paglapit ni Sisa sa ketongin at ang kanyang pagtangay ng mga kawal.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Maria Clara ay ang dalagang nagpakita ng tunay na awa sa ketongin at napagtantong may mga taong hindi masaya.
• Crisostomo Ibarra ay ang binatang nakiisa sa pamamasyal at nagtanggol kay Sisa laban sa mga kawal.
• Sisa ay ang inang nabaliw na tumutukoy sa liwanag bilang kanyang mga anak.
• Kapitan Tiago ay ang mapagmalaking ama na higit na inintindi ang karangyaan ng pista.
• Sinang ay ang kaibigang masayahin na kasama nila sa pamamasyal.
• Padre Damaso ay ang paring bagong dating na inanyayahan sa hapunan at natanaw sa kumbento kasama ng ibang fraile.
• Kapitan Basilio ay ang kaibigang kapitan na nag-anyaya sa kanila sa kanyang sala at nagkusang gamitin sa sahod ng isang maestro ang salaping inilaan sa usapin.
• Padre Salvi ay ang kurang tahimik at walang kilos sa kumbento habang nagbubulungan ang mga paring nakatingin sa liwasan.
• Padre Sibyla ay ang paring natanaw na nakaupo sa tabi ni Padre Damaso sa kumbento.
• Iday ay ang babaeng nagpahiwatig na ang pulubing nakasalakot ay isang ketongin.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
ketongin	taong may sakit na ketong
relikaryo	lalagyan ng banal na labi o alaala
takipsilim	oras ng paglubog ng araw
manugang	asawa ng anak
pagmamalaki	labis na pagpapahalaga sa sarili o kayabangan
nanlulumo	nawawalan ng lakas ng loob
pangitain	bisyon o malinaw na pagkakita sa isip

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Bakit ibinigay ni Maria Clara ang kanyang relikaryo sa ketongin? Ano ang ipinapakita nito tungkol sa kanyang pagkatao?
2. Ilarawan ang kalagayan ni Sisa sa kabanata. Paano naging tanda ng kanyang pagkabaliw ang kanyang mga sinabi?
3. Ano ang napagtanto ni Maria Clara sa katapusan ng kabanata? Bakit mahalaga ang paggising ng kanyang malay?
4. Sa iyong palagay, ano ang kinakatawan ng ketongin sa lipunang Pilipino noon?