Buod ng Katauhan

Si Sisa ang ina nina Basilio at Crispin, dalawang batang sakristan ng simbahan ng San Diego. Nakatira sila sa isang maliit na dampa sa labas ng bayan. Noong kabataan niya, si Sisa ay isang magandang babae, ngunit unti-unting nawala ang kanyang kagandahan dahil sa hirap ng buhay at sa pagdurusa.

Napangasawa niya si Pedro, isang tamad, sugarol, at iresponsableng lalaki na madalas siyang saktan at inuubos ang kanilang kita sa bisyo. Sa kabila ng lahat, minamahal pa rin niya ito at itinuturing na parang diyos, habang ang kanyang mga anak ang kanyang mga anghel. Handang magtiis ng lahat para lamang sa kanilang dalawa.

Nang mapagbintangan si Crispin ng pagnanakaw at mawala ito, at nang mapilitang tumakas si Basilio, lubos na nasiraan ng bait si Sisa. Nagpalaboy-laboy siya sa bayan, magulo ang buhok at gusgusin, tinatawag ang kanyang mga anak. Sa huli, natagpuan siya ni Basilio sa gubat, ngunit sa sandaling makilala niya ang anak ay nalagutan siya ng hininga.

Pisikal na Paglalarawan

Inilarawan si Sisa na dating magandang may maliwanag na mukha, ngunit pinagmumukha siyang matanda ng paghihirap at pag-aabuso. Payat ang kanyang katawan at nanlalabo ang kanyang mga mata. Sa panahon ng kanyang pagkabaliw, gusot at magulo ang kanyang buhok, punit at madumi ang kanyang damit, at walang tiyak na tingin ang kanyang mga mata. Sa kanyang mukha ay nakalimbag ang matinding lungkot at pagmamahal na hindi na maipahayag nang maayos.

Mga Ugnayan sa Ibang Tauhan

Crispin ay ang bunsong anak na kanyang hinahanap at iniiyakan.
Basilio ay ang panganay na anak na huling nakakilala sa kanya.
Pedro ay ang asawang pabaya at malupit na nagpasakit sa kanya.
Padre Salvi at ang sakristan mayor ay ang mga pari at opisyal na pinagmulan ng kanyang pagdurusa.
Alperes ay ang nag-utos na dakpin at pagkatapos ay palayain siya.
Pilosopo Tasyo ay ang matandang tumulong sa kanyang pamilya sa kanilang kahirapan.

Motibasyon at Tunggalian

Ang tanging motibasyon ni Sisa ay ang kanyang mga anak. Nais niyang mabigyan sila ng masarap na pagkain, maayos na buhay, at pag-aaruga kahit kapos sila sa lahat. Ang kanyang pagmamahal ay walang hangganan at handa siyang magtiis ng anumang hirap.

Ang kanyang tunggalian ay ang kawalang-lakas ng isang mahirap na babae sa harap ng isang malupit na asawa at ng makapangyarihang simbahan. Hindi niya kayang ipagtanggol ang kanyang mga anak laban sa mga taong may kapangyarihan. Ang kanyang pagkabaliw ay hindi kahinaan kundi bunga ng sobrang pagmamahal na walang magawang tulong.

Simbolikong Kahulugan

Malawak ang kinakatawan ni Sisa sa nobela. Sa antas ng pamilya, siya ang inang handang magbuwis ng lahat para sa anak. Sa antas ng bayan, kinakatawan niya ang Inang Bayan, ang Pilipinas na nagdurusa, inaapi, at pinagkaitan ng katarungan sa ilalim ng kolonyalismo.

Ang kanyang pagkabaliw at pagkamatay ay larawan ng isang bayang nasasaktan nang husto hanggang sa mawalan ng saysay. Ipinapakita rin niya ang kalagayan ng mga kababaihang walang tinig sa lipunan, na tanging pagtitiis ang natututuhan.

Mga Kabanatang Kabilang

Kabanata 15: Ang mga Sakristan ay pagbanggit sa kanya habang hinihintay ang mga anak.
Kabanata 16: Si Sisa ay unang malinaw na paglitaw at paglalarawan sa kanyang buhay.
Kabanata 17: Si Basilio ay pag-aalala niya nang sugatan at umuwing si Basilio.
Kabanata 18: Mga Kaluluwang Nagdurusa ay pagpunta niya sa kumbento at pagkasira ng loob.
Kabanata 21: Kuwento ng Isang Ina ay pag-aresto sa kanya at pagsisimula ng kanyang pagkabaliw.
Kabanata 63: Noche Buena ay pagkilala niya kay Basilio bago ang kanyang pagkamatay.