Noli Me Tangere Kabanata 40Ang Karapatan at Lakas

Buod

Bandang ikasampu ng gabi nang magsimula ang mga kuwitis, hudyat ng pagsisimula ng huling gabi ng dula. Bago pa iyon ay nagpalipad ng mga paputok na hugis gulong, kastilyo, toro, at kalabaw na higit pa sa anumang nakita ng mga taga-San Diego, at may mga lalaking nakatayo sa bubungan na may dalang timba ng tubig at mahabang patpat na may basahan dahil sa panganib ng sunog. Nagtipon ang mga tao sa liwasan at nagsimula ang dulang "Crispino é la comare." Si Don Filipo ang nangasiwa sa gabing iyon dahil mahilig sa sugal ang gobernadorcillo. Nag-usap sina Don Filipo at Pilosopo Tasyo, at ibinalita ng Don na hindi tinanggap ng alkalde ang kanyang pagbibitiw at sinabing pag-usapan na lamang ito pagkatapos ng pista. Pinuna ni Pilosopo Tasyo ang ugali ng mga taong mahilig sa karahasan at maringal na pagdiriwang.

Nagsidatingan ang mga kilalang tao sa bayan. Dumating din si Maria Clara kasama ang kanyang mga kaibigan at ang kura kasama ang ibang fraile at mga Kastila. Habang nanonood ang lahat, lantaran namang nakatitig si Padre Salvi kay Maria Clara, at ang kanyang malungkot na titig ay tila may lihim na hinanakit. Dumating si Ibarra sa ikalawang bahagi ng dula at tahimik na umupo sa tabi ng mga dalaga. Tinanong siya ni Sinang kung nakita niya ang mga paputok, at sinabi ni Ibarra na kasama niya ang Kapitan Heneral.

Hiniling ng mga pari, sa pangunguna ni Padre Salvi, na paalisin siya ni Don Filipo. Tumanggi ang Don dahil malaking nag-abuloy si Ibarra at may karapatan itong manood, at higit siyang natatakot na suwayin ang utos ng alkalde at ng Kapitan Heneral na huwag gambalain ang binata. Sinabi ng kura na pinapasok nila ang isang lobo sa kulungan ng mga tupa, ngunit iginiit ni Don Filipo na hindi siya makikialam sa usaping panrelihiyon at hindi naman pinipilit ni Ibarra ang kanyang sarili sa kanino man. Sa inis ay ang mga pari mismo at ang kanilang mga kasamahan ang umalis, na iniwanan ng masasamang tingin si Ibarra.

Napag-usapan ng mga tao ang tungkol sa ekskomunikasyon, at lalo pang tumindi ang lungkot ni Maria Clara. Nang mabalitaan ito ni Ibarra ay nagulat siya at naisip na tila nasa madilim pa ring panahon sila. Nagpaalam siya upang kunin ang nalimutan niyang bagay, nangakong babalik bago matapos ang dula, at tumanggi sa paanyaya ni Sinang na manood ng sayaw ni Yeyeng. Ilang sandali pa, iniutos ng dalawang gwardya sibil na itigil ang palabas dahil hindi makatulog sina Donya Consolacion at ang Alperes na nag-aaway. Hindi sila pinagbigyan ni Don Filipo, na sinabing may pahintulot siya mula sa alkalde at siya lamang ang kanyang pinakamataas na pinuno. Kaya hinabol ng mga ito ang mga musikero at sumiklab ang gulo. Nagsitakbuhan at nagsigawan ang mga tao, hinuli ng mga kuwadrilyero ang dalawang gwardya, at pinagbabato ng mga kalalakihan. Nais pa ng mga tao na sunugin ang kuwartel ng gwardya sibil at isama sina Donya Consolacion at ang Alperes.

Pinakiusapan ni Don Filipo si Ibarra na pigilan ang mga tao, ngunit hindi ito makatulong. Nakita ni Ibarra si Elias na tahimik na nanonood at nakiusap na gumawa ng paraan, at agad na nawala sa karamihan ang binatang iyon. Dahan-dahang napawi ang gulo sa pakiusap ni Elias bago pa man dumating ang mga kawal na may bayoneta. Nawalan ng malay si Maria Clara sa gitna ng gulo, at si Ibarra ang bumuhat sa kanya.

Samantala, hindi nakaligtas ang pangyayari sa pagmamanman ni Padre Salvi. Nakatayo siya sa may bintana at tahimik na naghihintay, at nang mabalitaan ang gulo ay inisip agad niyang maaaring samantalahin ng mga mahihilig sa tuwa ang kalituhan. Tumakbo siya sa bahay ni Kapitan Tiago dahil sa panibugho, at nakahinga lamang nang maluwag nang makitang kasama ni Maria Clara si Tiya Isabel. Sa pahayagan, ipinagmalaki pa ng isang manunulat na si Padre Salvi ang nagpatahimik sa kaguluhan.

Mahahalagang Tagpo

• Ang pagsisimula ng dula sa tunog ng mga kuwitis.
• Ang pagtanggi ni Don Filipo na paalisin si Ibarra kahit hinihiling ng mga pari.
• Ang pagbibigay-utos ng dalawang gwardya sibil na itigil ang palabas.
• Ang kaguluhang sumiklab at ang pagpapatahimik ni Elias.
• Ang pagkahimatay ni Maria Clara at ang pagtakbo ni Padre Salvi sa bahay ni Kapitan Tiago.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Don Filipo ay ang nangasiwa sa dula, nakipag-usap kay Pilosopo Tasyo tungkol sa kanyang pagbibitiw, at matatag na tumanggi sa kahilingan ng mga pari.
• Pilosopo Tasyo ay ang matandang nakipag-usap kay Don Filipo at pumuna sa hilig ng mga tao sa karahasan at maringal na pagdiriwang.
• Padre Salvi ay ang paring lantarang nakatitig kay Maria Clara at nabalisa sa mga pangyayari.
• Crisostomo Ibarra ay ang binatang dumalo sa dula at bumuhay kay Maria Clara.
• Elias ay ang lalaking nagpatahimik sa mga nagkakagulong tao.
• Maria Clara ay ang dalagang nawalan ng malay dahil sa kaguluhan.
• Sinang ay ang kaibigang umupo sa tabi ni Ibarra at nagtanong tungkol sa mga paputok.
• Tiya Isabel ay ang babaeng kasama ni Maria Clara sa bahay nang magtungo roon si Padre Salvi.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
kuwitis	maliit na paputok
nangasiwa	namahala; nag-asikaso
lantaran	hayagan; walang pagtatago
kuwadrilyero	kawal na kasama ng gwardya sibil
alingasngas	kaguluhan
panibugho	selos
nabanaagan	nakitaan nang malabo

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Bakit hindi tinanggap ng kapitan ang pagbibitiw ni Don Filipo sa tungkulin?
2. Bakit tumanggi si Don Filipo na paalisin si Ibarra sa dula?
3. Ano ang dahilan ng kaguluhan sa gabi ng pista?
4. Bakit tumakbo si Padre Salvi sa bahay ni Kapitan Tiago?