Noli Me Tangere Kabanata 39Si Donya Consolacion

Buod

Bakit sarado ang mga bintana ng bahay ng alperes samantalang daraan ang prusisyon? Walang ilaw o bandila ang bahay, at malungkot ito sa gitna ng kasayahan ng bayan. Sa malabong liwanag ay makikita ang maduming salamin at sapot ng gagamba, at ang babaeng may bahay, si Donya Consolacion, ay nakaupo at nananabako sa malawak na sopa. Dati siyang labandera na nakapangasawa ng isang kawal na ngayo'y naging alperes. Pinipilit niyang magmukhang babaeng Europeo, at pinagsisikapan niyang hindi marunong ng Tagalog kahit na masahol pa ang kanyang Kastila. Naniniwala siyang higit ang kanyang kagandahan kaysa kaninuman, maging kay Maria Clara.

Ang pangalang Filipinas nga ay hindi niya mabigkas nang tama. Nang gabing kasal nila, pinagpapalo siya noon ng kanyang asawa upang ituro ang wastong bigkas, ngunit sa mga sumunod na taon ay tuluyan nang nawala ang kanyang kakayahang magsalita ng maayos na wika, at sa mga senyas na lamang siya nakikipag-usap. Noong umagang iyon ay hindi siya nakapagsimba, hindi dahil ayaw niya, kundi dahil hindi siya pinayagan ng kanyang asawa na nagtaboy sa kanya ng mga mura at pagbabanta. Alam ng alperes na katawa-tawa ang kasuotan ng kanyang asawa at mukha itong kulasisi ng mga kawal. Buong araw siyang nagngitngit, ipinag-utos na isara ang bahay kahit alam niyang daraan ang prusisyon, at iniutos sa sentinela na huwag papasukin ang sinuman.

Dalawang araw nang nakabilanggo sa kuwartel si Sisa matapos dakpin bilang nanggugulo, ngunit inutusan ng alperes na alagaan at pakainin siya. Nang gabing iyon ay narinig ng Donya ang matamis at malungkot na pagkanta ni Sisa ng kundiman ng kanyang kabataan, at ipinakuha agad siya. Ipinag-utos niya sa wikang Kastila na umawit si Sisa, ngunit hindi ito sumunod dahil hindi naintindihan ang utos. Sa galit ay nilatigo niya si Sisa at pinakanta. Nang hindi pa rin sumunod ang babae, inutusan niya ang isang batang lalaki na sabihin ito sa Tagalog. Umawit si Sisa ng Kundiman ng Gabi, at sa pagkaantig ng damdamin ay nakapagsalita ang Donya ng dalisay na Tagalog, ikinagulat ng bata. Nang mapansin niyang nahayag ang kanyang pinagtataguan, pinaalis niya ang bata at isinara ang pinto nito nang sipa.

Muli niyang pinagsabihan si Sisa na sumayaw, at nang tumanggi ito ay hinampas niya ang mga paa nito ng latigo. Sa bawat pagtanggi ni Sisa ay lumalakas ang hampas, hanggang sa mabuwal ito, mabutas ang damit, at dumugo ang mga sugat. Natuwa pa nga ang Donya nang makita ang dugo at nagpatuloy sa paghampas, hanggang sa napilitang sumayaw si Sisa nang sapilitan. Nadatnan ito ng Alperes at agad nitong pinahinto ang pagsasayaw ng baliw na babae. Inutusan ng Alperes ang isang batang lalaki na bihisan, pakainin, at alagaan si Sisa, at sabihin kay Marta na bigyan ito ng bagong damit at maayos na higaan. Sinabi rin niyang kinabukasan ay ihahatid si Sisa sa bahay ni Ibarra.

Sa labis na galit ay nag-away ang mag-asawa nang mabasa ng Alperes ang liham na ipinadala ng Donya sa alkalde upang isumbong siyang tumatanggap ng suhol sa sugal. Nagbato ang Alperes ng plato at tasa, na sinagot naman ng Donya sa pamamagitan ng paghampas sa kanyang mukha ng latigo bago tumakbo sa loob at magsarado ng pinto. Nagtayo siya ng sagabal sa likod ng pinto at nagbantang babarilin ang asawa, samantalang nagngangalit ang Alperes sa labas. Nang magpanggap itong umalis na, tuwang-tuwang ibinalik ng Donya ang mga muwebles at binuksan ang pinto, at doon nagsimula ang isang malaking gulo sa loob ng madilim na silid.

Mahahalagang Tagpo

• Ang paglalarawan kay Donya Consolacion bilang dating labandera na nagpapanggap na babaeng Europeo.
• Ang pagpapasara ng bahay ng Donya kahit daraan ang prusisyon.
• Ang pagpilit ng Donya kay Sisa na umawit at sumayaw sa kulungan.
• Ang paglatigo kay Sisa hanggang sa ito ay mabuwal at dumugo ang sugat.
• Ang pagdating ng Alperes at ang utos nitong alagaan si Sisa.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Donya Consolacion ay ang asawa ng Alperes na malupit, mayabang, at nagpapanggap na babaeng Europeo.
• Sisa ay ang babaeng baliw na nakakulong at naging biktima ng kalupitan ng Donya.
• Alperes ay ang puno ng gwardya sibil na kinahihiya ang asawa at nag-utos na alagaan si Sisa.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
kolorete	pampaganda sa mukha
kabuktutan	kalupitan; kabangisan
latigo	panghampas na gawa sa balat
nakaririwasa	nakaluluwag; maalwan sa buhay
gwardya sibil	kawal na tagapangalaga ng kaayusan
pag-alipusta	paghamak; pang-aapi
baliw	taong may sakit sa pag-iisip

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Ilarawan ang pagkatao ni Donya Consolacion batay sa kabanata.
2. Bakit ipinag-utos ng Donya na isara ang kanilang bahay noong araw ng prusisyon?
3. Paano ipinakita ng Donya ang kalupitan kay Sisa?
4. Paano tumugon ang Alperes nang makita ang kalagayan ni Sisa?