Noli Me Tangere Kabanata 42Ang Mag-asawang de Espadana

Buod

Nakaraan na ang pista, at natuklasan muli ng mga taga-San Diego na lalo pang dumukha ang kanilang kaban: nagpagod, nagpawis, at nagpuyat sila nang walang tunay na kasiyahan. Sa bahay ni Kapitan Tiago ay naghahari ang lungkot at nakasara ang mga bintana. Nararatay si Maria Clara, ang kaluluwa ng bahay. Tinanong ni Kapitan Tiago si Tiya Isabel kung aling krus ang bibigyan ng limos, ang krus sa Tunasan na lumalaki o ang krus sa Matahong na nagpapawis. Sinabi ni Tiya Isabel na mas malaking himala ang lumaki kaysa magpawis, ngunit napagpasyahan nilang limusan ang dalawa upang walang maghinanakit. Sa ibang dulo ng hapag ay pinag-usapan nina Sinang, Victoria, at Andeng ang doktor. Sinabi ni Andeng na kaya mahal maningil si Dr. Espadana ay marahil magaling ito. Tinutulan ito ni Sinang at binanggit si Dr. Guevara, na pagkatapos ng palpak na operasyon na ikinamatay ng ina at sanggol ay naningil pa ng limampung piso sa nabaong maglalagari, na pinilit pang magbayad ng alkaldeng kaibigan ng doktor. Ang ama ni Sinang ang nagpautang upang makapunta ito sa Santa Cruz.

Natigil ang usapan nang huminto ang isang karwahe. Dumating sina Don Tiburcio de Espadana, ang kanyang asawang si Donya Victorina de los Reyes de Espadana, at ang binatang si Don Alfonso Linares de Espadana. Nakaalay si Donya Victorina sa kanyang pilay na asawa, nakasuot ng sutlang damit at sombrerong may malaking papagayo. Ipinakilala niyang pinsan nila si Linares, na inaanak ng isang kamag-anak ni Padre Damaso at naging pribadong kalihim ng lahat ng ministro.

Si Donya Victorina ay apatnapu't limang taong gulang ngunit sinasabing tatlumpu't dalawa pa lamang. Dumating si Don Tiburcio sa Pilipinas bilang Opisyal Quinto sa Aduana, ngunit nahilo at nabalian ng hita sa paglalayag, at pagkatapos ng labinlimang araw ay nawalan ng katungkulan. Dahil ayaw ng kanyang pagka-Kastila sa paggawa ng kamay, namuhay siya sa gugol ng mga kababayan hanggang payuhan siyang magpanggap na manggagamot. Wala siyang natutuhan noong naging alila sa pagamutan ng San Carlos, kung saan nagpagan lamang siya ng alabok sa mga bangko at nagsindi ng mga baga. Sa simula ay katamtaman ang singil, ngunit tumaas nang tumaas hanggang magduda ang mga tao. Nang wala nang pumapagamot sa kanya, ipinakiusap niyang makilala si Donya Victorina, at agad silang nagpakasal.

Pagkatapos ng kasal ay ipinagawa ni Donya Victorina ng pinal na ngipin si Don Tiburcio at binilhan ng mga karwahe at mga kabayong mula sa Batangas at Albay. Nilagyan niya ng "de" ang apelyido ng asawa at pinirmahan ang sarili bilang "Victorina de los Reyes de De Espadana" upang hindi isipin ng mga tao na wala silang "de." Nag-akala rin siyang nagdadalang-tao siya, kaya ipinamalita niyang pupunta sila sa Peninsula upang hindi ipanganak sa Pilipinas ang kanilang anak at maging rebolusyonaryo, ngunit nakalipas ang tatlong buwan at naglaho ang pangarap. Lubos niyang nasupil ang asawa, at kapag galit na galit siya ay inaagaw pa nito ang pekeng ngipin. Kaya nagpaukit siya kay Rodoreda ng marmol na may nakasulat na "Dr. de Espadana, Especialista en Toda Clase de Enfermedades." Tuwing makikita ni Kapitan Tiago si Donya Victorina ay nagpapadala siya ng piso sa simbahan, at kaya pinili niya si Don Tiburcio upang gamutin ang kanyang anak.

Tungkol kay Linares, kumuha si Donya Victorina ng Kastilang katiwala dahil wala siyang tiwala sa mga Pilipino, kaya isinulat nila ang isang pamangkin ni Don Tiburcio sa Madrid na nag-aaral ng abogasya at ipinagpauna ang bayad sa sasakyan. Nang maglaho ang pangarap na paglalayag, dumating na si Linares. Samantalang kumakain sila ay dumating si Padre Salvi, at ipinakilala nila rito si Linares. Sinabi ni Kapitan Tiago na kung nakarating lamang sila nang nakaraang dalawang araw ay madadatnan pa nila ang Kapitan Heneral, at sinabi ni Donya Victorina na sayang at hindi agad nagkasakit si Clarita. Itinanong ni Linares kay Padre Salvi kung makikita niya si Padre Damaso dahil may dala siyang sulat para rito.

Pagkatapos kumain ay pinuntahan nila si Maria Clara sa kanyang silid, na halos madilim at ang tanging liwanag ay ang dalawang kandilang pagkit sa harap ng Birhen ng Antipolo. Pinulsuhan siya ni Don Tiburcio, tiningnan ang dila, at sinabing may sakit siya ngunit maaaring gumaling. Nagreseta ito ng liquen na hinaluan ng gatas, jarabe de altea, at dalawang pildora ng sinoglosa. Hindi maalis ang tingin ni Linares sa mga mata ni Maria Clara. Dumating na si Padre Damaso, maputla at malungkot, at ang unang dinalaw pagbangon sa kama ay si Maria Clara.

Mahahalagang Tagpo

• Ang pag-uusap nina Tiya Isabel at Kapitan Tiago tungkol sa mga krus na bibigyan ng limos.
• Ang pagdating ng mag-asawang de Espadana at ni Linares.
• Ang kuwento ng pagpapanggap ni Don Tiburcio bilang manggagamot.
• Ang pagreseta ni Don Tiburcio ng gamot para kay Maria Clara.
• Ang pagpapakilala kay Linares kay Maria Clara at ang pagkabighani nito.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Donya Victorina ay ang babaeng nagpapanggap na babaeng Europeo at nangarap na mapabilang sa mataas na lipunan.
• Don Tiburcio de Espadana ay ang Kastilang walang pinag-aralan na nagpanggap na manggagamot.
• Linares ay ang binatang pamangkin na ipinakilala kay Maria Clara.
• Padre Salvi ay ang paring dumalaw at nagpabalita ng pagdating ni Padre Damaso.
• Kapitan Tiago ay ang maybahay na nag-asikaso sa mga panauhin.
• Maria Clara ay ang maysakit na dalagang ginamot ni Don Tiburcio.
• Tiya Isabel ay ang babaeng kausap ni Kapitan Tiago tungkol sa krus na bibigyan ng limos.
• Sinang ay ang dalagang nakipag-usap tungkol sa mahal na singil ng mga manggagamot.
• Victoria ay ang kasama nina Sinang at Andeng sa usapan tungkol sa doktor.
• Andeng ay ang babaeng nagsabing magaling marahil si Dr. Espadana dahil sa mataas nitong singil.
• Padre Damaso ay ang paring dinalaw si Maria Clara pagbangon niya sa pagkakasakit.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
limos	abuloy sa simbahan
magpanggap	magkunwari
singil	bayad sa serbisyo
pasyente	taong may sakit na ginagamot
karatula	maliit na plakang may nakasulat
nabighani	naakit; napahanga
Especialista	dalubhasa (sa Kastila)

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Bakit nag-alala sina Tiya Isabel at Kapitan Tiago, at ano ang kanilang napagpasyahan?
2. Ilarawan ang pagkatao at ambisyon ni Donya Victorina.
3. Paano naging "manggagamot" si Don Tiburcio?
4. Bakit sinamantala ni Donya Victorina ang pagbisita sa silid ni Maria Clara?