Noli Me Tangere Kabanata 43Mga Plano

Buod

Walang pinansin si Padre Damaso sa mga naroon at tuloy-tuloy siyang tumungo sa higaan ng maysakit. Hinawakan niya ang kamay ng dalaga at buong pag-irog na sinabing huwag itong mamamatay, habang bumubuhos ang luha sa kanyang mga mata. Nagmulat ng mata si Maria Clara at tiningnan siya nang may pagtataka. Hindi inaakala ng sinumang nakakikilala sa franciscano na may taglay siyang gayong damdamin. Hindi na siya nakapanatili sa tabi ng dalaga at umalis na umiiyak na parang musmos. Tumungo siya sa azotea upang doon ilabas ang kanyang dalamhati sa lilim ng mga gumagapang na halaman. Napagtanto ng lahat kung gaano kalaki ang kanyang pag-ibig sa kanyang inaanak. Pinagmamasdan siya ni Padre Salvi nang hindi kumikilos, habang bahagya siyang nangangagat ng labi.

Nang matahimik na si Padre Damaso ay ipinakilala ni Donya Victorina si Linares, na magalang na lumapit sa pari. Tahimik na pinagmasdan siya ni Padre Damaso mula paa hanggang ulo, inabot ang sulat ng binata, at binasa ito na tila hindi nauunawaan ang nilalaman, kaya itinanong kung sino siya. Nagpakilala ang binata na siya si Alfonso Linares, ang inaanak ng bayaw ng pari. Sumaya ang mukha ni Padre Damaso at niyakap niya ito nang mahigpit. Sinabi niyang natanggap niya ang sulat nito may ilang araw na at hindi niya ito nakilala sapagkat hindi pa ito ipinapanganak nang lisanin niya ang bansa. Itinanong ni Padre Damaso kung ano ang ibig ni Carlicos na gawin para kay Linares, at napag-alaman niyang nais nitong hanapan siya ng isang katungkulan at isang asawa. Magaan lamang ang katungkulan, kaya itinanong niya kung marunong itong bumasa at sumulat. Sinabi ni Linares na tinanggap niya ang pagka-abogado sa Universidad Central. Sinabi ng pari na siya pala ay isang pikapleytos, ngunit mukha siyang isang mahinhing dalaga, at lalo pang mabuti iyon.

Nang banggitin ang paghahanap ng asawa ay nagparoo't parito si Padre Damaso at ibinubulong ang salitang asawa. Hindi na malungkot ni masaya ang kanyang mukha kundi nagpakita ng malaking kataimtiman at tila may malalim na iniisip. Pinagmamasdan ni Padre Salvi ang lahat mula sa malayo. Sa tinig na tumatangis ay ibinulong ni Padre Damaso na hindi niya inaakalang magbibigay sa kanya ng malaking pighati ang bagay na ito, ngunit sa dalawang kasamaan ay dapat piliin ang pinakamaliit. Lumapit siya kay Linares at sinabing kausapin nila si Santiago. Namutla si Linares at napahila sa nag-iisip na pari. Pagkatapos ay si Padre Salvi naman ang nagparoo't parito sa azotea.

Isang tinig na bumati ng magandang araw ang nagpahinto sa kanya, at nakita niya si Lucas na bumati nang buong kapakumbabaan. Sinabi ni Lucas na siya ang kapatid ng taong namatay sa araw ng pista, at pilit siyang umiyak at pinapahid ang kanyang mga mata ng panyo. Isinalaysay niyang nagtungo siya sa bahay ni Don Crisostomo upang humingi ng kabayaran sa buhay ng kanyang kapatid, ngunit ipinagtabuyan muna siya ng mga sipa at sinabing hindi ito magbabayad dahil nanganib din itong mamatay dahil sa kasalanan ng kanyang kapatid. Nagbalik siya kahapon ngunit nakaalis na ang binata patungong Maynila, at nag-iwan na lamang ng limang daang piso bilang kawanggawa, kasama ang bilin na huwag nang bumalik.

Nakinig ang kura na nagtataka, ngunit unti-unting namuo sa kanyang labi ang isang ngiting puno ng pagwawalang-halaga at pag-alipusta sa namamasdan niyang daya. Itinanong niyang muli kung ano ang ibig ni Lucas habang tumatalikod. Nakiusap si Lucas na sabihin sa kanya kung ano ang dapat niyang gawin dahil laging nagbibigay ang among ng mabubuting hatol. Itinanong ng kura kung sino ang nagsabi nito sa kanya at sinabing hindi siya tagaroon. Sinabi ni Lucas na kilala ang among sa buong lalawigan. Lumapit sa kanya si Padre Salvi na nanglilisik ang mga mata sa galit, itinuro ang lansangan, at pinag-utusan siyang humayo sa kanyang bahay at pasalamatan si Don Crisostomo na hindi siya ipinabilanggo. Nalimutan ni Lucas ang kanyang pagkukunwari at bumulong na iba ang akala niya. Hiniling pa niyang makipagkita kay Padre Damaso, ngunit sinabing abala ang pari at muli siyang pinag-utusan nang matindi na lumayas. Nanaog si Lucas na nagbubulong na isa na naman itong hindi nagbabayad nang magaling. Dumalo ang lahat dahil sa malakas na tinig ng kura, kasama sina Padre Damaso, Kapitan Tiago, at Linares. Ipinaliwanag ni Padre Salvi na isa lamang itong walang hiyang hampas-lupa na naparito upang manghingi ng limos at ayaw magtrabaho. Dinampot niya ang kanyang sombrero at baston at tumungo sa kumbento.

Mahahalagang Tagpo

• Ang pag-iyak ni Padre Damaso sa tabi ni Maria Clara at ang pagpapahayag ng kanyang pagmamahal sa inaanak.
• Ang pagpapakilala ni Donya Victorina kay Linares at ang pagsasabi ng pari na ito ang inaanak ni Carlicos.
• Ang pagpayag ni Padre Damaso na tulungan si Linares sa trabaho at sa paghahanap ng asawa.
• Ang pagkukunwari ni Lucas sa harap ni Padre Salvi at ang pagtataboy dito.
• Ang pag-alis ni Padre Salvi patungong kumbento matapos tawagin si Lucas na hampas-lupa.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Padre Damaso ay ang paring nagpakita ng lambot ng kalooban para kay Maria Clara at nagpasyang tulungan si Linares.
• Linares ay ang binatang naghahanap ng trabaho at mapapangasawa sa tulong ng pari.
• Donya Victorina ay ang babaeng matiyagang naghahanap ng paraan upang maiugnay si Linares kay Maria Clara.
• Padre Salvi ay ang paring nalungkot sa balak na pagpapakasal nina Linares at Maria Clara.
• Lucas ay ang oportunistang nag-arte sa harap ng pari upang makakuha ng katarungan.
• Maria Clara ay ang dalagang may sakit na nagmulat ng mata at tumingin nang may pagtataka kay Padre Damaso.
• Kapitan Tiago ay ang isa sa mga taong dumalo nang tawagin ni Padre Salvi ang lahat.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
balag	bubong o gapangan ng mga tanim
managhoy	maglabas ng dalamhati
bayaw	asawa ng kapatid
inaanak	tinuturing na anak sa binyag o kumpil
katarungan	pagbibigay ng hustisya
pinagtabuyan	pinaalis nang marahas
pagkukunwari	pagpapanggap

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Bakit nagtaka ang mga tao sa naging pag-uugali ni Padre Damaso?
2. Paano ipinakilala ni Donya Victorina si Linares sa pari?
3. Bakit nalungkot si Padre Salvi sa naging usapan?
4. Bakit pinagtabuyan ni Padre Salvi si Lucas?