Noli Me Tangere Kabanata 44Pagsusuri ng Budhi

Buod

Mahaba at malulungkot na mga araw at gabi ang ginugol sa pagtatanod kay Maria Clara. Matapos mangumpisal ay nagbalik ang kanyang lagnat, at sa pagdedeliryo ay pangalan lamang ng inang hindi niya nakilala ang binabanggit. Pinagpupuyatan siya ng mga kaibigan, ama, at tiya, at nagpadala sila ng pamisa at limos sa lahat ng larawang mapaghimala. Nangako si Kapitan Tiago ng bastong ginto para sa Birhen ng Antipolo, at humupa ang lagnat. Namangha si Doctor de Espadana sa bisa ng jarabe ng malva at ng pinaglagaan ng lichen. Sa tuwa ni Donya Victorina, nang matapakan ng asawa ang laylayan ng kanyang saya ay hindi na nito ginamit ang parusang pagtatanggal ng pekeng ngipin.

Isang hapon, samantalang dinadalaw nina Sinang at Victoria ang kaibigan, nag-uusap ang kura, si Kapitan Tiago, at ang mag-asawang Espadana. Sinabi ng doktor na ikinalulungkot niya ito at ni Padre Damaso. Itinanong ni Linares kung saan ililipat ang pari, at sinabi ng kura na sa Tayabas. Para kay Kapitan Tiago, malaki ang dalamhati ni Maria Clara dahil para na rin nitong ama ang pari, at tiningnan siya nang pasulyap ni Padre Salvi. Sinabi ni Kapitan Tiago na ang sakit ng dalaga ay dulot ng gulo noong huling araw ng pista, at sinang-ayunan ito ng kura, na nagsabing mabuti na ang hindi pagpapausap kay Ibarra sa dalaga. Sinabi ni Donya Victorina na kung hindi dahil sa kanila ay nasa langit na sana si Clarita.

Sinabi ni Padre Salvi na ang pangungumpisal ni Maria Clara ang nagligtas ng kanyang buhay, dahil higit ang halaga ng malinis na budhi kaysa gamot. Tumutol si Donya Victorina, ngunit iginiit ng kura na ang sugat ay hindi sakit ng budhi. Iminungkahi niyang makinabang ang dalaga kinabukasan at pinagbilinan si Tiya Isabel na ihanda ito sa kumpisal nang gabing iyon. Kinabahan si Linares at nagtanong kung may panganib na mamatay, ngunit sinabi ng kura na si Maria Clara mismo ang magpapasya.

Sa silid, nakahiga si Maria Clara, napakaputla, at sa tabi niya ang dalawang kaibigan. Binigyan siya ni Sinang ng isa pang puting butil at ipinaalala ang bilin ng manggagamot na ihinto ang gamot kapag may hugong sa tainga. Itinanong ni Maria Clara kung hindi na sumulat si Ibarra, at sinabi ni Sinang na abala ito. Wala raw itong ipinasabi kundi ang pagpupunyagi nitong ipawalang-bisa sa Arsobispo ang kanyang ekskomunikasyon. Dumating si Tiya Isabel at ipinaalam na maghanda si Maria Clara sa kumpisal. Tumutol si Sinang dahil wala pang isang linggo mula nang mangumpisal ang dalaga, ngunit sinabi ng tiya na ayon sa kura ay nagkakasala ang banal ng pitong ulit isang araw, at nag-alok ng aklat: ang Ancora, ang Ramillete, o ang landas patungong langit. Nang magpaalam si Sinang ay ibinulong ni Maria Clara na isulat sa binata na huwag na siyang alalahanin, ngunit hindi ito naunawaan ng kaibigan.

Inilapit ni Tiya Isabel ang silya sa ilaw at binuksan ang aklat. Binasa niya ang Sampung Utos nang mabagal at pahumal, at tumitigil sa dulo ng bawat talata upang mabigyan ng panahon ang dalaga. Nasiyahan siya sa malungkot na mukha ng pamangkin sa unang utos, ngunit napansin niyang nagpahid ng panyo ang dalaga sa ikatlo. Sa ikaapat ay lalo pang bumagal ang pagbasa, at sa ikalima ay hindi niya narinig ang mga pigil na hikbi hanggang sa mapansin niya ito pagkatapos ng talata tungkol sa pagpatay. Hinimok niya ito: "Umiyak ka, anak, umiyak ka," at sinabing higit na mabuti ang pighating contricion kaysa atricion. Ngunit nang mapansin ni Maria Clara na siya ay pinagmamasdan, tumigil siya sa pagbuntong-hininga at pinunasan ang mata, at nawalan ng sigasig ang tiya hanggang sa huling mga utos ay nagpahikab sa kanya.

Napansin ni Tiya Isabel na parang kawal kung magkasala ang dalaga sa unang limang utos, ngunit mula sa ikaanim hanggang ika-10 ay wala man lamang magaang kasalanan, kabaligtaran ng kanilang lahat. Nagsindi siya ng kandila para sa Birhen ng Antipolo, Rosaryo, at Pillar, ngunit wala para sa marmol na Santo Cristo at sa Birheng Delaroche. Mahaba ang kumpisal nang gabing iyon, at napansin ng tiyang nagbabantay mula sa malayo na hindi ikinikiling ng kura ang tainga sa mga salita ng dalaga kundi nakaharap sa mukha nito at animo binabasa ang mga iniisip sa mga mata. Lumabas si Padre Salvi na putla at nanginginig ang labi, at sa pawisan niyang noo ay masasabing hindi siya nakatanggap ng kapatawaran. Nag-antanda si Tiya Isabel at nagtanong kung sino ang makakaunawa sa mga kabataan ngayon.

Mahahalagang Tagpo

• Ang pagdedeliryo ni Maria Clara at ang pagbanggit niya sa kanyang ina.
• Ang paghupa ng lagnat ni Maria Clara dahil sa gamot.
• Ang usapan tungkol sa paglipat ni Padre Damaso sa Tayabas.
• Ang balita ni Sinang tungkol sa dahilan ng hindi pagsusulat ni Ibarra.
• Ang kakaibang pag-uugali ni Padre Salvi matapos ang kumpisal ni Maria Clara.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Maria Clara ay ang dalagang naghihirap sa lagnat at nagsagawa ng kumpisal.
• Padre Salvi ay ang paring nagdulot ng pangungumpisal at kakaiba ang naging reaksyon matapos ito.
• Tiya Isabel ay ang tiyahing nag-alaga at naghanda kay Maria Clara sa kumpisal.
• Kapitan Tiago ay ang amang sunod-sunod sa paghahandog at pagpapamisa para sa anak.
• Donya Victorina ay ang babaeng nakipagtalo sa pari tungkol sa tunay na dahilan ng paggaling ni Maria Clara.
• Don Tiburcio de Espadana ay ang doktor na namangha sa bisa ng gamot na ikinagaling ni Maria Clara.
• Sinang ay ang kaibigang dumalaw kay Maria Clara at nagbalita tungkol kay Ibarra.
• Victoria ay ang kaibigang kasama ni Sinang sa pagdalaw kay Maria Clara.
• Linares ay ang binatang nagtanong kung may panganib na mamatay si Maria Clara.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
lagnat	mataas na temperatura ng katawan
nagdedeliryo	nagsasalita nang wala sa sarili
pangungumpisal	pagtatapat ng kasalanan sa pari
budhi	konsiyensiya
napangunot	nagsalubong (ang noo)
namutla	nawalan ng kulay sa mukha
nag-aabuloy	nagbibigay ng limos

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Paano naapektuhan ang pamilya ni Maria Clara sa kanyang pagkakasakit?
2. Ano ang naging sanhi ng paggaling ni Maria Clara ayon sa pari at ayon kay Donya Victorina?
3. Bakit abala si Ibarra, ayon kay Sinang?
4. Ano ang ipinahihiwatig ng hitsura ni Padre Salvi matapos ang kumpisal?