Noli Me Tangere Kabanata 45Ang mga Pinag-uusig

Buod

Sa malamlam na liwanag ng buwan, isang lalaki ang maingat na naglalakad sa gubat. Sumusutsot siya ng isang natatanging himig at sinasagot ito sa malayo, hanggang makarating siya sa isang maliit na puwang na waring wasak na ampiteatro, nababakuran ng matataas na bato at punong kahoy at may mga bagong putol na puno at sunog na tuod sa gitna. Biglang lumitaw ang isang lalaking may bunot na revolver at nagtanong kung sino siya. Sinabi ni Elias na hinahanap niya si Tandang Pablo, at magalang siyang pinapasok sa isang yungib na palusong sa ilalim ng lupa.

Sa loob, sa liwanag ng mga sulo na kakaunti ang tanglaw ngunit makapal ang usok, nagkakalabitan ang labindalawa hanggang labinlimang lalaking marurumi ang mukha at kakila-kilabot ang pananamit. Naroon si Tandang Pablo, may dugong bigkis sa ulo at nakasandal ang mga siko sa isang batong ginawang mesa. Pinalabas niya ang kanyang mga tauhan upang mapag-isa silang dalawa. Sinabi niyang anim na buwan na ang nakalilipas nang patuluyin niya si Elias sa kanyang bahay, at ngayon ay nagbago ang gampanin dahil si Elias naman ang nahahabag sa kanya. Labinlimang araw nang mabalitaan ni Elias ang sinapit ng matanda, kaya lumakad agad siya at halos dalawang lalawigan ang nilibot.

Iminungkahi ni Elias na iwan ang lalawigan at makisama sa mga pulutong ng mga hindi binyagan na malaya ang pamumuhay. Hinimok niya ang matanda na sumama, na nangangakong magiging anak siya ni Pablo dahil namatay na ang mga anak nito, at magiging ama naman niya si Pablo dahil wala na siyang magulang. Tumanggi ang matanda. Ayon sa kanya, kapag ang isang taong ginugol ang buhay sa pagpapagal at pagpapasakop sa kanyang mga pinuno ay sumusuko na, iyon ay dahil napagkilala niyang walang kapayapaang masusumpungan. Dati siyang may dalawang anak na lalaki, isang anak na babae, isang bahay, at kayamanan, at iginagalang ng madla. Ngayon ay wari siyang punong putol ang mga sanga, lagalag, nagtatago, at pinag-uusig na tulad ng isang halimaw.

Nagsimula raw ang lahat nang ilugso ng isang lalaki ang puri ng kanyang anak na babae. Nang hingan ng katarungan ng kanyang mga anak na lalaki ang lalaking iyon, na isa palang ministro ng Diyos, ipinatawad pa nga ng matanda ang pang-aalimura. Ngunit dahil sa takot sa paghihiganti, nagkunwari ang may sala na naloooban ang kumbento at isinangkot ang isa sa kanyang mga anak; hindi naisama ang isa pa dahil wala ito sa bayan noon. Nakita ng matanda ang anak na nakabitin sa buhok at narinig ang pagtawag nito sa kanya, ngunit wala siyang tapang na pumatay o mamatay. Hindi napatunayan ang pagnanakaw at mali ang bintang, at ang naging parusa lamang ay ang paglilipat sa kura sa ibang bayan; ngunit namatay pa rin ang kanyang anak dahil sa mga pahirap. Ang natitirang anak ay hindi duwag na gaya ng kanyang ama, kaya ginamit ng pahirap na dahilan ang kawalan ng sedula upang ipahuli siya sa Gwardya Sibil, pahirapan, at alipustain hanggang sa magpakamatay. Sinumpa ng matanda ang kanyang sarili dahil pinigilan niya ang paghihiganti ng kanyang mga anak, at unti-unti nang nagtitipon sa ilalim ng kanyang pamumuno ang mga may galit. Kapag naging sapat ang lakas ay lulusong siya sa kapatagan upang ipaghiganti ang kanyang mga anak sa apoy at dugo, kahit mamatay pa siya. Sa tindi ng dalamhati, hinablot niya ang bigkis sa ulo at muling bumalong ang dugo sa sugat sa noo.

Pinagpitagan ni Elias ang pighati ng matanda, ngunit sinabi nitong hindi na siya sasaktan ng walang kasalanan at itinuro ang sugat sa kanyang noo na iniwan ng isang cuadrillerong hinayaan niyang sumugat sa kanya. Nagpaliwanag si Elias na kung gagawin nila ang paghihiganti sa sariling kamay, maghihiganti ang kanilang mga kaaway laban sa mga tahimik at inosenteng mamamayan. Sumagot ang matanda na dapat matutong magsanggalang sa sarili ang bayan, ngunit itinutol ni Elias na hindi ito mangyayari, at iminungkahi niyang iparating ang hinaing sa isang binatang mayaman at nagmamahal sa kanyang bayan, na kaibigan ng Kapitan Heneral. Nag-alinlangan si Tandang Pablo dahil para sa kanya ay yaman lamang ang iniisip ng mayayaman, ngunit nang malamang inalimura ang binata dahil sa alaala ng kanyang ama at malapit nang magkaroon ng pamilya, natahimik siya. Nagkasundo silang tikman muna ang mapayapang paraan, na sa loob ng apat na araw ay mag-uutos ang matanda ng taong makikipagkita kay Elias sa pasigan ng San Diego. Kung mabigo ito, sasama si Elias sa kanilang paglusob, at pinangako ng matanda na kung siya man ay mabuwal, si Elias ang mamumuno.

Mahahalagang Tagpo

• Ang pagkikita nina Elias at Tandang Pablo sa isang yungib sa kagubatan.
• Ang pagtanggi ng matanda sa paanyaya ni Elias na mamuhay nang payapa.
• Ang pagkukwento ng masaklap na sinapit ng tatlong anak ng matanda.
• Ang pagkakasundo na ipakiusap ni Elias kay Ibarra ang mga hinaing ng mga pinag-uusig.
• Ang pangako ni Elias na sasama sa layunin kung mabibigo si Ibarra.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Tandang Pablo ay ang matandang pinag-uusig na nauhang maghiganti dahil sa sinapit ng kanyang mga anak.
• Elias ay ang lalaking nagtangkang mangumbinsi sa matanda at nangakong tutulong sa mga pinag-uusig.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
yungib	kuweba
pinagsamantalahan	inabuso
sedula	katibayan ng pagbabayad ng buwis
pinag-uusig	tinutugis; inaapi
katarungan	pagbibigay ng hustisya
kaduwagan	kawalan ng tapang
matiwasay	payapa; tahimik

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Bakit ayaw sumama ni Tandang Pablo kay Elias?
2. Ano ang sinapit ng tatlong anak ng matanda?
3. Bakit nag-alinlangan ang matanda noon na ipagtanggol ang kanyang anak?
4. Ano ang hihilingin ni Elias kay Ibarra, at ano ang mangyayari kung mabibigo ito?