Noli Me Tangere Kabanata 46Ang Sabungan

Buod

Sa alinmang bayang nasasakupan ng mga Espanyol ay hindi nawawala ang sabungan, at sa San Diego man ay mayroon nito. Nahahati ito sa tatlong bahagi. Ang pasukan ay isang malaking parisukat na may dalawampung metro ang haba at labing-apat ang lapad, at sa tabi ng pintuan ay isang matandang babaeng tagasingil ng bayad sa pagpasok. Malaki ang bahaging tinatanggap ng pamahalaan sa buwis na ito, ilang daang libong piso sa isang taon, at sinasabing dito nagmumula ang mga paaralan, tulay, at daan na ipinatatayo. Sa pasukan ding ito nagtitinda ng nganga, tabako, matamis, at pagkain.

Kasunod ng pasukan ang isang pinakabulwagan kung saan nagtitipon ang madla bago magsimula ang sultada. Doon nakatali sa lupa ang mga manok sa pamamagitan ng buto o matigas na kahoy. Naroon ang mga tahur, ang mga baliw sa sabong, at ang mga mananari. Doon sila nagsasabwatan, nangungutang, at humahalakhak. Mayroon ding naglalakad na may bitbit na bangkay ng manok na wala nang balahibo, na ipagbibili na lamang sa isang peseta. Ang huling bahagi ay ang ruweda, ang pinagdarausan ng labanan, na ang lupa ay napapalibutan ng kawayan at mas mataas kaysa dalawang naunang bahagi. Nasa likod ang mga gradas na pinupuno ng mga lalaki at batang sumisigaw. Nasa ruweda ang mga taong litaw, mayayaman, bantog na tahur, kontratista, at tagahatol.

Nang pumasok ang mga tauhan, naroroon na ang gobernadorcillo, si Kapitan Pablo, si Kapitan Basilio, at si Lucas, ang lalaking may pilat sa mukha. Itinanong ni Kapitan Basilio sa isang taong bayan kung anong manok ang dadalhin ni Kapitan Tiago. Sinabing dalawa ang dumating nang umaga, at ang isa ay ang lasak na tumalo sa talisain ng Konsul. Sinabi ni Kapitan Basilio na maipapalaban naman ang kanyang bulik. Dumating si Kapitan Tiago na nakasuot ng barong lona mula sa Canton, salawal na lana, at sombrerong jipijapa, at dala ng dalawang alila ang lasak at isang malaking puting manok. Nag-usap sila tungkol kay Maria Clara na gumagaling na, at ang pagkalugi ni Kapitan Tiago nang nakaraang gabi. Napagkasunduan nilang magsabong ang lasak at ang bulik sa halagang tatlong libong piso sa sumusunod na labanan.

Naging matunog ang balita tungkol sa dalawang bantog na manok. Isang puting manok at isang pulang manok ang dinala sa ruweda. Llamado ang puti at dehado ang pula. Sa gitna ng mga tao ay nagpapalibot ang mga Gwardya Sibil na hindi suot ang tunay na uniporme ngunit hindi rin tulad ng karaniwang tao, at sila ang namumusta at nagbabantay. Dalawang magkapatid na sina Tarsilo at Bruno ang nalulungkot na sumusunod sa mga tahur dahil wala nang natitira sa kanilang salapi. Nakita sila ni Lucas at tinawag ang pansin sa pustahan, at pinag-usapan ang kanilang amang namatay dahil sa mga palo. Nang manghiram sila ng pera, sinabi ni Lucas na hindi kanya ang salapi kundi ipinagkatiwala sa kanya ni Don Crisostomo para sa mga maglilingkod dito. Pinagalitan pa niya silang hindi matapang na gaya ng kanilang ama.

Nang magsimula ang labanan, tanaw na tanaw ng magkapatid ang dalawang manok at tahimik na pinagmasdan ang sultada. Sa simula ay nagpapalitan ng saksak ang dalawa, ngunit hindi isinasangguni ang unang pagdurugo. Sa wakas, sa huling pagpupumilit, itinaga ng puting manok ang kanyang tari sa pakpak ng pula, ngunit nasugatan din ito sa dibdib. Nanghina ang dalawa, at sa huli ay natumba ang puti na dumugo ang tuka, samantalang ang pula ay dahan-dahang nagtiklop ng hita at pumikit. Inihatol ng tagahatol na ang pula ang nanalo, at umugong ang isang malakas na sigaw na narinig sa buong bayan. Napanghinaan si Bruno at sinisi ang kapatid sa kanilang pagkalugi. Samantala, nakitang binibilangan ni Lucas ng salaping pilak ang kamay ni Pedro, ang asawa ni Sisa, at naghiwalay silang tila nasisiyahan.

Sa wakas ay hinanap nila si Lucas at tinanong kung magkano ang ibibigay nito. Sinabi ni Lucas na kung mamamahala sila sa paghahanap ng iba upang sumalakay sa kuwartel, bibigyan niya ang bawat isa ng tatlumpung piso at sampung piso sa bawat kasamang madadala. Kung magiging maayos ang lahat, tatanggap ang bawat isa ng isang daang piso at doble para sa kanila. Isinama sila ni Lucas sa isang sulok at sinabi, habang binibilangan ng salapi, na darating kinabukasan si Don Crisostomo na may dalang mga sandata. Sa makalawa, pagpasok ng alas otso ng gabi, pupunta sila sa libingan at doon sasabihin ang mga huling utos. May panahon pa silang maghanap ng mga kasama. Nang umalis sila, tila nagpalit ng anyo ang magkapatid: naging tahimik si Tarsilo, naging balisa si Bruno.

Mahahalagang Tagpo

• Ang paglalarawan sa tatlong bahagi ng sabungan ng San Diego.
• Ang pagtaya nina Kapitan Tiago at Kapitan Basilio ng tatlong libong piso.
• Ang paglapit nina Tarsilo at Bruno kay Lucas upang manghiram ng pera.
• Ang kondisyon ni Lucas na sumama sila sa paglusob sa kwartel.
• Ang pagsang-ayon ng magkapatid dahil sa tawag ng sugal.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Lucas ay ang lalaking gumagamit sa magkapatid upang mag-akay ng mga lulusob sa kwartel.
• Tarsilo ay ang isa sa magkapatid na napilitang sumang-ayon dahil sa sugal.
• Bruno ay ang kapatid ni Tarsilo na kasama sa kasunduan.
• Kapitan Basilio ay ang sabungerong tumaya ng malaki sa kanyang bulik na manok.
• Kapitan Tiago ay ang sabungerong may dalang puting lasak na manok.
• Gobernadorcillo ay ang pinunong naroroon sa sabungan, na tinatawag ding Kapitan Pablo, bago magsimula ang sultada.
• Pedro ay ang asawa ni Sisa na binilangan ni Lucas ng salaping pilak.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
sabungan	lugar ng labanan ng mga manok
ruweda	pinagdarausan ng sultada
sultada	labanan ng manok
pustahan	pagtaya ng salapi
dehado	sa huli ang taya; walang kalamangan
llamado	paboritong manalo
kwartel	himpilan ng mga kawal

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Ilarawan ang tatlong bahagi ng sabungan.
2. Anong kondisyon ang inihain ni Lucas sa magkapatid?
3. Bakit sa simula ay tumanggi sina Tarsilo at Bruno?
4. Ano ang naging dahilan ng kanilang pagsang-ayon sa huli?