Buod ng Katauhan

Si Tandang Pablo ay ang matandang pinuno ng mga tulisan o rebelde na namumundok sa labas ng San Diego. Hindi siya tulad ng karaniwang tulisan na nagnanakaw lamang. Isa siyang taong sinaktan ng sistema at piniling tumugon sa tanging paraang natitira sa kanya, tulad ng armadong paghihiganti.

Ang kanyang buhay ay puno ng kasawian. Ang kanyang anak na babae ay ginahasa ng isang pari, isang kahihiyang dulot ng mga taong dapat sanang naging huwaran ng kabutihan. Ang kanyang mga anak na lalaki naman ay pinagbintangan ng mga krimeng hindi nila ginawa at pinagmalupitan hanggang sa mamatay. Sa bawat pagkakataon, walang katarungang nakuha si Tandang Pablo mula sa simbahan at sa pamahalaan.

Sa Kabanata 45, nakipagkita sa kanya si Elias sa isang yungib upang hilingin na ipagpaliban muna ang plano ng paglusob. Nagmakaawa si Elias na bigyan siya ng pagkakataong makiusap sa mga makapangyarihan, lalo na kay Ibarra, upang mapayapang makamit ang katarungan. Nag-alinlangan si Tandang Pablo. Nagduda siya kung makapagtiwala ba sa isang mayamang binata tulad ni Ibarra, dahil para sa kanya, ang mga mayaman ay walang hangarin kundi lalo pang yumaman. Sa huli, pumayag siyang maghintay, ngunit buo ang kanyang pasiya na kung mabigo ang paraang payapa, hindi siya magsasawang maghiganti.

Pisikal na Paglalarawan

Inilalarawan siyang matandang lalaking may kulubot na mukha at pagod na mga mata na bakas ng maraming taon ng pagtakas at pagdurusa. Mahaba at magulo ang kanyang buhok at balbas dahil sa pamumuhay sa gubat. Payat ngunit matibay ang kanyang pangangatawan, tanda na matagal na siyang naninirahan sa mga bundok. Ang kanyang hitsura ay nagpapakita ng isang taong matagal nang nilisan ang karangyaan ng bayan at pinili ang buhay ng isang takas.

Mga Ugnayan sa Ibang Tauhan

Elias ay kinupkop niya noon at naging matalik na kasama; siya ang naghimok sa kanya na maghintay.
Crisostomo Ibarra ay ang binatang inaasahan ni Elias na maghahatid ng kanilang mga hinaing sa mga makapangyarihan.
Padre Salvi at ang kura ay mga taong pinagmulan ng kasawian ng kanyang pamilya.
Alperes at mga gwardya sibil ay mga tagapagparusa sa kanyang mga anak at sa kanyang angkan.
Mga tauhan niyang tulisan ay kasamahan sa paghihiganti sa mga bundok.

Motibasyon at Tunggalian

Ang nagtutulak kay Tandang Pablo ay ang matinding paghihiganti. Hindi siya naghahanap ng kayamanan o kapangyarihan; hinahanap niya ang katarungang ipinagkait sa kanya. Para sa kanya, ang paglusob ay hindi karahasan lamang kundi ang tanging paraan upang iparinig ang tinig ng mga inaapi.

Ang kanyang tunggalian ay nasa pagitan ng paghihiganti at pagtitiis. Nais niyang sumugod agad, ngunit pinipigilan siya ng pangangatwiran ni Elias. Ang tunggalian ding ito ay sumasalamin sa malaking tunggalian ng nobela: ang paraang mapayapa ni Ibarra laban sa paraang marahas ng rebolusyon. Si Tandang Pablo ang nakatayo sa dulo ng spektrum na iyon, na ang taong matagal nang pinagkaitan ng pag-asa.

Simbolikong Kahulugan

Si Tandang Pablo ay sagisag ng mga Pilipinong pinagkaitan ng katarungan at pinilit nang mamundok. Hindi siya masamang tao; produkto siya ng kalupitan ng sistema. Kinakatawan niya ang binhi ng rebolusyon, tulad ng galit ng mga api na unti-unting nagiging paghihimagsik. Sa kanyang katauhan, makikita ang mensahe ni Rizal na ang pagmamalupit sa mga inosente ay nagbubunga ng karahasan sa hinaharap.