Noli Me Tangere Kabanata 53Ang Mabuting Araw ay Nakikilala sa Umaga

Buod

Maagang kumalat sa bayan ang balitang may nakitang mga ilaw sa libingan nang nakaraang gabi. Sinabi ng pinuno ng Venerable Orden Tercera na nakakita siya ng mga kandila, at may nabilang siyang hanggang dalawampu. Hindi mapayagan si Hermana Sipa ng Cofradia ng Santisimo Rosario na ang karibal na samahan lamang ang magmalaki sa himalang ito. Sinabi niyang nakarinig siya ng mga daing at hikbi kahit malayo ang kanyang tahanan, at tila nakilala pa niya ang tinig ng ilang tao. Pinatatawad niya ang mga ito alang-alang sa pag-ibig sa kapwa at ipinapanalangin pa, at dahil dito ay agad siyang tinawag na santa. Si Hermana Rufa naman ay nanaginip ng maraming kaluluwa, pati ng mga buhay, na humihingi ng bahagi ng kanyang mga indulhensiya. Masasabi niya ang mga pangalan sa mga pamilyang nangangailangan at hinihingi lamang ang kaunting limos para sa Papa.

Isang batang tagapag-alaga ng mga hayop ang nangahas na magpatunay na wala siyang nakitang iba kundi isang ilaw at dalawang lalaking nakasalakot. Sinabihan siyang nagmamarunong pa kaysa sa mga hermana, at tinawag pang paracmason at erehe. Umakyat ang kura sa pulpito at nagbigay ng sermon tungkol sa purgatoryo, at muling lumabas ang mga piso mula sa pinagtataguan ng mga tao.

Samantala, nag-uusap sina Don Filipo at ang matandang Pilosopo Tasyo sa maliit na bahay nito. Ilang araw nang hindi bumabangon sa higaan ang pilosopo dahil sa isang panghihina na mabilis lumubha. Sinabi ni Tasyo na hindi niya alam kung marapat bang batiin si Don Filipo sa pagkatanggap ng pagbibitiw nito. Noon, nang hindi pakinggan ng gobernadorcillo ang palagay ng nakararami, nararapat pa ang pagbibitiw, ngunit ngayong may pakikitalad na laban sa Gwardya Sibil, hindi na magaling. Sa panahon ng digmaan ay dapat manatili ang pinuno sa kanyang puwesto. Sumagot si Don Filipo na kinabukasan ay pinakawalan ng gobernadorcillo ang mga sundalong nahuli niya at tumanggi nang gumawa pa ng kahit ano, at wala siyang magagawa kung walang pahintulot ng kanyang puno. Sinabi ni Tasyo na wala siyang magagawa kung nag-iisa, ngunit malaki ang magagawa kung katulong ang iba. Dapat sana ay sinamantala niya ang pagkakataon upang magbigay ng uliran sa ibang bayan, dahil sa ibabaw ng katawa-tawang kapangyarihan ng gobernadorcillo ay naroon ang karapatan ng bayan.

Ipinaliwanag ni Tasyo na hindi dapat gawing pakikitalad lamang laban sa gobernadorcillo, kundi laban sa sinumang lumalampas sa paggamit ng lakas, sumisira sa katahimikan ng bayan, at nagkukulang sa kanyang tungkulin. Sinabi niyang hindi mag-iisa si Don Filipo dahil ang bayan ngayon ay hindi na tulad ng nakaraang dalawampung taon. Tanong ni Don Filipo kung tunay nga, at sinabi ni Tasyo na hindi niya nakita ang nagdaang panahon at hindi nataya ang bunga ng pagdating ng mga taga-Europa at ng mga bagong aklat. Nananatili pa ang Universidad ng Santo Tomas, ngunit hindi na makikita ang mga kabataang nalulunod sa metapisika sa mga lalawigan.

Tinitingnan ng bagong henerasyon ngayon ang mas malawak na tanawin. Nag-aaral ang mga kabataan ng kasaysayan, matematika, heograpiya, literatura, agham, at mga wika na dating kinatatakutan. Sumisibol na ang mga makata at nagbubunga na ang mga makaagham na pag-aaral. Walang kabuluhan ang pagsigaw ng mga fraile laban sa tinatawag nilang pagsamâ ng mga ugali. Tunay na maliit pa ang bagong sibol, ngunit hindi ito maiinis ng tao, dahil ang Pagsulong ay makapangyarihang anak ng panahon at ng kasipagan. Nang pilitin ng mga Dominikano si Galileo na ipahayag na hindi gumagalaw ang mundo, sinabi pa rin nito na gayon ma'y gumagalaw ito, at gayon din ang pagsulong ng dunong ng tao.

Ipinaliwanag ni Tasyo na may tatlong paraan ng pagsama sa Pagsulong, at sa mga kinakaladkad nabibilang ang mga Heswita, na sa Europa ay larawan ng pag-urong ngunit dito ay larawan ng Pagsulong. Sinabi rin niyang tatlong siglo ang pagkahuli ng Pilipinas sa karwahe ng Pagsulong. Napunta ang usapan sa tunggalian ng nakaraang panahon na kumakapit sa mga gusaling gumuguho at ng panahong darating na may awit ng pagwawagi. Sinabi rin ni Tasyong maaaring nagkakamali lamang siya dahil may lagnat siya. Pinuna rin niya na ang mga kabataan ay iniisip lamang ang pagsinta at layaw, ang mga babae ay nakakalimot sa sariling pamilya, ang mga lalaki ay masipag lamang sa bisyo, at ang mga bata ay lumalaki sa kamangmangan. Maligaya siyang mamamatay. Nang tanungin kung nais nito ng gamot, sinabi ni Tasyo na hindi nangangailangan ng gamot ang mga mamamatay kundi ang mga maiiwan. Ipinakiusap niyang sabihan si Ibarra na dalawin siya kinabukasan dahil may mahahalagang sasabihin siya. Iniwan ni Don Filipo ang bahay na namamanglaw at nag-iisip.

Mahahalagang Tagpo

• Nagbigay ng iba't ibang haka-haka ang mga tao tungkol sa mga ilaw sa libingan.
• Ibinalita ni Don Filipo ang kanyang pagbibitiw sa tungkulin.
• Pinag-usapan ng dalawa ang pagbabago ng bayan sa loob ng dalawampung taon.
• Ipinakiusap ni Pilosopo Tasyo na ipahayag kay Ibarra ang huling hangarin niyang makita ito.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Pilosopo Tasyo ay matandang marunong na nagbabala tungkol sa hinaharap ng bayan.
• Don Filipo ay pinunong nagbitiw sa tungkulin dahil sa kabiguan.
• Hermana Sipa ay ang babaeng nagpumilit na ang kanilang samahan lamang ang magmalaki sa himala sa libingan.
• Hermana Rufa ay ang babaeng nanaginip ng mga kaluluwa at humingi ng limos para sa Papa.
• Padre Salvi ay ang kurang nagsermon tungkol sa purgatoryo.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
purgatoryo	lugar na pinaniniwalaang nililinis ang mga kaluluwa
panaghoy	daing o taghoy ng naghihirap
pagbibitiw	pag-alis sa isang tungkulin
makaagham	may kaugnayan sa agham o siyensiya
kumbento	tahanan ng mga pari o madre
pangasiwaan	pamahalaan o asikasuhin
panaghap	haka-haka o pala-palagay

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Anong mga palatandaan ng pagbabago ang binanggit ni Pilosopo Tasyo?
2. Bakit nagbitiw sa tungkulin si Don Filipo, at ano ang naging reaksyon ni Tasyo?
3. Ano ang ibig sabihin ng sinabi ni Tasyo tungkol sa gamot at sa mga mamamatay?
4. Paano ipinapakita ng kabanata ang tunggalian ng lumang panahon at ng bagong henerasyon?