Noli Me Tangere Kabanata 54Walang Lihim ang Hindi Nabubunyag

Buod

Ipinagbibigay-alam ng kampana ang oras ng panalangin sa hapon, at tumitigil ang lahat. Ngunit ang kura ay walang sombrero na tumatakbo sa lansangan at tumutungo sa bahay ng alperes. Bago pa makapagsalita ang kura ay nagreklamo agad ang alperes tungkol sa kambing nito na naninira ng kanyang bakod at nagbantang babarilin ito kapag bumalik. Sinabi ng kura na mangyari iyon kung buhay pa ang alperes kinabukasan. Akala ng alperes na ang tinutukoy ay ang binatang humamon sa kanya ng duelo sa layong sandaang hakbang, at nang mabanggit ang tungkol sa dalawang bata ay namutla ang kura.

Isinara ng alperes ang pinto sa pamamagitan ng isang sipa na tumama sa noo ng kanyang asawa, at sumigaw ito ng Hayop, biniyak mo ang aking noo. Itinanong ng kura kung nakita ng alperes na nagmamadali siya, at sinabing kapag napapabayaan niya ang kanyang tungkulin ay may mabibigat na dahilan. Ipinagmalaki niyang katimbang ng isang rehimento ang pinakamababang uldog, samantalang ang kura ay higit pa. Pagkatapos ay inihayag niyang may natuklasan siyang malaking pagsasabwatan na isasagawa nang gabing iyon. Nagsindi ng galit ang alperes at hinawakan ang kanyang rebolber at sable, ngunit pinatahimik siya ng kura at sinabing may panahon pa hanggang alas-otso. Isinalaysay ng kura na may isang babaeng nangumpisal sa kanya at nagsabing sasalakayin nila ang kwartel nang walang abiso, lolooban ang kumbento, dadakpin ang malaking bangka, at papatayin ang lahat ng Kastila. Nais ng alperes na dakpin ang babae ngunit tumanggi ang kura dahil sagrado ang lihim ng kumpisal. Ang payo ng kura ay ihanda nang lihim ang mga sundalo, magpadala ng apat na guwardiya sa kumbento, at hulihin nang buhay ang mga tao upang mapasalita. Hiniling ng kura na kilalanin na siya ang nagbigay ng babala, at sinabi ng alperes na baka mapaabot pa ito sa isang mitra. Sinabi ng kura na sa gabi ring iyon ay uulan ng mga bituin at krus.

Samantala, humahangos si Elias patungo sa bahay ni Ibarra. Sinabi ng utusan na nasa gabinete ang kanyang amo at may ginagawa. Nasa laboratorio si Ibarra, na nagtatrabaho upang malibang ang sarili habang hinihintay ang oras na makapagpaliwanag kay Maria Clara. Sinabi ni Ibarra na naalala niyang hindi niya itinanong kay Elias ang pangalan ng Kastilang may-ari ng bahay na tinirahan ng nito. Ipinakita rin niyang hindi nasusunog ang isang putol ng kawayan. Ngunit sinabi ni Elias na hindi iyon ang dapat pag-usapan, kundi ang pagligpit ng mga papel ni Ibarra at ang pagtakas nito sa loob ng isang oras. Kailangan nitong sunugin ang lahat ng maaaring makapahamak, maging ang mga liham na tila walang kasalanan, dahil maaaring mapagkamalan. Nang itanong ni Ibarra kung bakit, sinabi ni Elias na may natuklasan siyang pagsasabwatan na si Ibarra ang ipaparatang upang mapahamak. Nakausap niya ang isa sa mga taong binabayaran upang isagawa ito at hindi niya naawat; sinabi ng taong iyon, sa ilalim ng pangako ng lihim, na si Ibarra ang nagbabayad.

Napahawak si Ibarra sa kanyang ulo. Itinanong niya kung saan siya tatakas dahil hinihintay siya ni Maria Clara ng gabing iyon. Iminungkahi niyang siya na lamang ang magsusumbong ng pagsasabwatan, ngunit sinabi ni Elias na magmumukha siyang taksil at duwag sa mata ng mga manggugulo at mahina ang loob sa mata ng iba, at sasabihin pang siya ang nag-udyok upang makakuha ng pabor. Nang sabihin ni Ibarra na hindi siya makakaalis dahil kay Maria Clara, pinayuhan siya ni Elias na ilagan man lamang ang dagok at maghandang sumagot kapag inakusahan. Tumulong si Elias sa pagpili ng mga liham ng pamilya ni Ibarra, at pinagbasa nila ang mga pirma. Biglang napatigil si Elias sa isang papel at nanginginig na itinanong kung kilala ng pamilya ni Ibarra si Don Pedro Eibarramendia. Sinabi ni Ibarra na iyon ang kanyang nunong lalaki at pinaikli lamang nila ang apelyido dahil masyadong mahaba, at siya ay isang Vascongado. Namutla at sumira ang mukha ni Elias. Itinikom niya ang kanyang mga daliri at idiniin sa kanyang noo at sinabing si Don Pedro Eibarramendia ang taong nagparatang sa kanyang nuno at may kagagawan ng lahat ng kasawian ng kanilang pamilya. Sinabi niyang hinanap niya ang pangalang iyon at ipinahayag ito ng Diyos sa kanya. Hinawakan niya ang bisig ni Crisostomo at sinabing tingnan siya, ang taong naghirap, samantalang si Ibarra ay buhay, may kayamanan, bahay, at karangalan. Bugtong ang isip na tumakbo si Elias sa mga sandata at hinugot ang isang balaraw, ngunit agad niya itong binitawan at tinitigan nang tuwid si Ibarra. Ibinulong niyang Ano ang gagawin ko at tumakas at iniwan ang bahay.

Mahahalagang Tagpo

• Ipinahayag ng kura sa Alperes ang napipintong pag-aalsa at kanilang paghahanda.
• Ipinayo ni Elias kay Ibarra na sunugin ang kanyang mga kasulatan upang hindi mapahamak.
• Nabunyag na ang ninuno ni Ibarra ay ang lumikha ng kasawian ng angkan ni Elias.
• Itinaas ni Elias ang kanyang balaraw ngunit hindi natuloy ang paghihiganti.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Elias ay lalaking nakaranas ng matinding tunggalian ng budhi matapos makita ang pangalan ng kaaway ng kanyang angkan.
• Crisostomo Ibarra ay walang kamalay-malay sa lihim na ugnayan ng kanilang mga ninuno.
• Padre Salvi ay nagbigay-babala sa Alperes tungkol sa pag-aalsa.
• Alperes ay pinuno ng guwardiya sibil na naghanda sa paglusob.
• Donya Consolacion ay asawa ng Alperes na naroon sa bahay.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
nangumpisal	nagtapat ng kasalanan sa pari
ituturo	isasangkot o ipaparatang
kasulatan	mahalagang papel o dokumento
balaraw	sandatang pantaga o panaksak
ninuno	kanunununuan o nuno
tunggalian ng budhi	labanan ng damdamin at konsensiya
paglusob	biglaang pagsalakay

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Paano nalaman ng kura ang tungkol sa napipintong pag-aalsa?
2. Bakit ipinayo ni Elias kay Ibarra na sunugin ang kanyang mga kasulatan?
3. Ano ang naramdaman ni Elias matapos malaman ang tungkol kay Don Pedro Eibarramendia?
4. Bakit hindi natuloy ni Elias ang paghihiganti kay Ibarra? Ano ang ipinapahiwatig nito?