Noli Me Tangere Kabanata 59Pag-ibig sa Bayan

Buod

Lihim na ipinadala ng telegrapo ang ulat sa Maynila, at makalipas ang tatlumpu't anim na oras ay isinalaysay ng mga pahayagan ang pangyayari sa malaking hiwaga, na may madidilim na pahiwatig, at dinagdagan, iniwasto, o pinutol ng censor. Nauna namang kumalat nang lihim sa pamamagitan ng bulung-bulungan ang mga pribadong ulat na galing sa mga kumbento, na nagdulot ng matinding takot. Sa iba't ibang paraan hinubog ang balita, at pinaniniwalaan ito ng mga tao ayon sa kung umayon o sumalungat ito sa kanilang hilig. Hindi man nagulumihanan ang kapayapaan ng bayan sa labas, nabalisa ang katahimikan ng bawat tahanan, tulad ng tubig sa lawa na tahimik sa ibabaw ngunit puno ng kislap ng mga isda sa ilalim. Sa isang bahagi ng mamamayan ay paikot-ikot ang mga krus, dekorasyon, galon, katungkulan, at kapangyarihan na parang mga paru-paro. Sa kabila naman ay madilim na ulap na nagpapakita ng mga rehas, tanikala, at bibitayan.

Sa mga kumbento ay naghari ang matinding ligalig. Isinisingkaw ang mga karwahe, nagdalawahan ang mga provincial, at may mga lihim na pulong. Nagharap sila sa mga palasyo upang ihandog ang kanilang tulong sa pamahalaan sa gitna ng panganib. Iminungkahi ng isang fraile ang isang Te Deum upang ipagdiwang ang kahalagahan ng kanilang mga orden. Pinag-usapan din ang pagbibigay ng mitra kay Padre Salvi, at sinabing malamang makamtan niya ito. Tinuligsa ng iba ang mga Heswita, na sinasabing sa Ateneo nagmumula ang mga pilibustero. Sinabi rin ng isang fraile na ibinibigay na ang mitra kahit sa walang kabuluhang gawa.

Sa Tondo, si Kapitan Tinong ay nakaupo sa malapad na silyon at hinahagupit ang kanyang noo at batok sa dalamhati, habang umiiyak at nagpapayo ang kanyang asawang si Kapitana Tinchang sa harap ng kanilang dalawang anak na babae. Sinisi ng babae ang asawa dahil sa pakikipagkaibigan kay Ibarra. Sumagot si Tinong na siya pa ang nagpayo na lapitan si Kapitan Tiago dahil mayaman. Sinabi ng babae na hindi niya ipinayo na kausapin si Ibarra sa pagtitipon. Sa galit ay sinabi niyang kung lalaki lamang siya ay pupunta siya sa Kapitan Heneral upang mag-alok na lumaban sa mga rebelde. Binasa ni Tinong ang Diario de Manila na nagsasabing nasugpo na ang pag-aalsa, ngunit sinabi ng babae na dapat siyang humarap gaya ng ginawa ng mga tao noong 1872. Nang halos banggitin ni Tinong ang pangalan ni Padre Burgos ay tinakpan ng babae ang kanyang bibig at sinabing ang pagsasabi lamang ng pangalang iyon ay sapat na upang mabitay siya sa Bagumbayan nang walang paglilitis.

Ipinasundo nila ang kanilang pinsang si Don Primitivo, isang lalaking apatnapung taon, mataba, at mahilig sa Latin. Ang payo nito ay magdala ng handog sa Kapitan Heneral, tulad ng singsing na ginto o tanikala, at sabihing pamasko ito. Ipinayo rin niyang isara ang mga bintana at pinto at sabihing may malubhang sakit si Tinong, habang sinusunog niya ang lahat ng liham, papel, at aklat, gaya ng ginawa ni Ibarra. Sinunod ng mag-asawa ang payo: ibinigay ang mga susi, ang mga liham ni Kapitan Tiago, at maging ang mga kopya ng The Times na itinatago para pambalot ng sabon. Nagsiga sa kusina, sinibak ng palakol ang mga lumang eskopeta, at itinapon ang mga kalawanging revolver. Nang mabasa ni Don Primitivo ang isang librong pinamagatang "Mga Rebolusyon ng mga Globo sa Langit" ni Copernico, inihagis niya ito sa apoy. Nasunog maging ang mga walang kasamaan at walang malay na aklat.

Makalipas ang apat o limang oras, sa isang pulong ng mga nagmamataas sa loob ng Maynila, sinabi ng isang matabang babae na dati ay nasusuklam siya sa mga fraile at gwardya sibil, ngunit ngayong nakikita na niya ang kanilang pakinabang ay halos pakasalan pa niya ang alinman sa kanila. Sinabi ng isang pang babae na sana ay naroon pa ang dating gobernador upang linisin ang bayan. Pinag-usapan din ng isang militar na pawang kasinungalingan lamang ang paaralang itinatayo ni Ibarra, at kuta lamang ang tunay na balak nito. Nang mabanggit ng isang babaeng kriyolyo ang singsing na isang libong piso na ibinigay ni Kapitana Tinong sa Kapitan Heneral, kumislap ang mga mata ng isang matandang pingkaw at agad na nagpaalam upang siyasatin ito. Nang gabing iyon ay tumanggap ng paanyaya ang mga taga-Tondo sa pamamagitan ng mga sundalo, kasama si Kapitan Tinong, na ang dahilan ay mas tahimik at mas malamig na pagtulog sa Fuerza ng Santiago.

Mahahalagang Tagpo

• Naglabas ng magkakaibang balita ang mga pahayagan tungkol sa pag-aalsa.
• Ipinagbunyi si Padre Salvi at pinag-usapan ang tungkol sa mitra.
• Ang pagtatalo ng mag-asawang Tinong at ang pagpigil sa pagbanggit ng pangalan ni Padre Burgos.
• Pinayuhan ni Don Primitivo si Kapitan Tinong na magbigay ng regalo at sumunog ng mga aklat at kasulatan.
• Ang singsing na isang libong piso at ang pag-imbita sa mga taga-Tondo na nauwi sa pagdakip sa Fuerza ng Santiago.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Kapitan Tinong ay lalaking nanginginig sa takot dahil sa dating pakikipagkaibigan kay Ibarra.
• Padre Salvi ay paring ipinagbubunyi at pinag-uusapang bigyan ng mitra.
• Kapitan Tiago ay naging maingat at hindi pinansin ng pamahalaan.
• Kapitana Tinchang ay asawa ni Kapitan Tinong na nagsisi sa pakikipagkaibigan nito kay Ibarra at nagpayo na huwag banggitin ang pangalan ni Padre Burgos.
• Don Primitivo ay pinsang mataba at mahilig sa Latin na nagpayo kay Kapitan Tinong na magbigay ng handog at sunugin ang mga kasulatan.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
pilibustero	taong pinaghihinalaang rebelde o lumalaban sa simbahan
mitra	sumbrero at tanda ng katungkulan ng obispo
naligalig	nagambala o nabalisa
panayam	pakikipanayam o pagtatanong
tanggulan	kuta o muog na pinagkakublihan
kabutihang-loob	kabaitan o pagtulong
pagbubunyi	pagpupuri nang mataas

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Bakit nabalisa si Kapitan Tinong matapos ang pag-aalsa?
2. Ano ang payo ni Don Primitivo, at bakit ito ang kanyang ibinigay?
3. Paano ipinakita ng kabanata ang pagkakaiba ng tunay na pag-ibig sa bayan at pansariling interes?
4. Ano ang ipinapahiwatig ng paanyaya ng pamahalaan sa mga taga-Tondo?