Buod ng Katauhan

Si Don Saturnino ang ninuno ni Crisostomo Ibarra at ang nagtayo ng bayan ng San Diego. Anak siya ni Don Pedro Eibarramendia, ang lalaking naging dahilan ng malaking kasawian ng nuno ni Elias. Ayon sa alamat sa Kabanata 10, dumating sa San Diego ang isang matandang Kastila at binili ang lupa, ngunit biglang naglaho, kaya inakala ng mga tao na isa siyang engkanto. Kalaunan ay dumating ang kanyang anak, si Don Saturnino, upang magtayo ng tahanan.

Masipag at masigasig si Don Saturnino sa paggawa. Inayos niya ang libingan ng kanyang ama at dinadalaw ito. Nag-asawa siya ng isang babaeng Manilenya at nagkaroon ng anak na si Don Rafael, ang ama ni Crisostomo. Sa pamamagitan ng kanyang pagsusumikap, umunlad ang dating baryo at naging nayon, at dito nag-ugat ang kayamanan ng pamilyang Ibarra.

Ngunit may madilim na bahagi ang kasaysayan ng pamilyang ito. Ang mga ninuno ng Ibarra ay nagmamay-ari ng lupaing dating pag-aari ng angkan ni Elias. Isang pangyayari sa nakaraan, ang walang-katarungang pagpaparatang sa nuno ni Elias, ang naging ugat ng lahat ng pagdurusa ng kanyang pamilya. Si Don Saturnino mismo, ayon sa mga pagsasalaysay, ay may direktang kinalaman sa pangyayaring ito. Ito ang tinatawag ni Elias na "utang na hindi kayang bayaran ng pagmamahal."

Pisikal na Paglalarawan

Wala nang detalyadong paglalarawan si Rizal kay Don Saturnino dahil bahagi na siya ng nakaraan bago pa magsimula ang mga pangyayari. Sa alamat sa Kabanata 10, inilalarawan siyang mistisong naglaho, tanda ng hiwaga na bumabalot sa pinagmulan ng bayan at ng pamilyang Ibarra. Ang kanyang alaala ay nabubuhay sa lupain, sa tahanan, at sa kasaysayang minana ng kanyang apo.

Mga Ugnayan sa Ibang Tauhan

Don Pedro Eibarramendia ay ama niya at pinagmulan ng kasawian ng angkan ni Elias.
Don Rafael Ibarra ay anak niya at ama ni Crisostomo.
Crisostomo Ibarra ay apo niyang nagmana ng lupain at ng bigat ng kasaysayan.
Elias ay inapo ng pamilyang pinagmalupitan ng kanyang angkan.
Mga mamamayan ng San Diego ay nagtanim ng paghanga sa kanya dahil sa pagpapaunlad ng bayan.

Motibasyon at Tunggalian

Hindi na nabubuhay si Don Saturnino sa panahon ng mga pangyayari, kaya't wala siyang tunggalian sa kasalukuyan. Ang kanyang motibasyon, ayon sa kasaysayan, ay ang pagpapaunlad ng kanyang sarili at ng lupaing minana. Ngunit sa paghahangad na ito, nasangkot siya sa kawalang-katarungan laban sa ibang pamilya.

Ang kanyang tunay na tunggalian ay minana ng kanyang mga inapo. Si Crisostomo Ibarra ay nabubuhay sa ilalim ng bigat ng kasalanan ng kanyang angkan, at si Elias ay nabubuhay sa ilalim ng bigat ng paghihiganti. Ito ang nagpapakita na ang mga kasalanan ng nakaraan ay hindi namamatay kundi nagpapatuloy sa susunod na henerasyon.

Simbolikong Kahulugan

Si Don Saturnino ay sumasagisag sa makasaysayang pinagmulan ng kawalang-katarungan sa lipunang kolonyal. Ipinapakita niya na ang kayamanan ng mga mayayaman ay kadalasang nakaugat sa paghihirap ng iba. Ang kanyang alaala ay paalala na ang kasaysayan ay hindi lamang nakaraan kundi isang puwersang patuloy na humuhubog sa kasalukuyan.