Noli Me Tangere Kabanata 11Ang mga Makapangyarihan

Buod

Sa San Diego, kakaunti lamang ang maituturing na tunay na makapangyarihan. Hindi kabilang dito si Don Rafael Ibarra kahit siya ang pinakamayaman, pinakamalaki ang lupaing pag-aari, at may utang na loob sa kanya ang halos lahat. Dahil mahinhin siya at hindi pinahalagahan ang sariling mga nagawa, hindi siya nakapagtatag ng sariling partido sa bayan, kaya nang atakihin siya ay tumindig laban sa kanya ang mga taong dati ay tumatanggap ng kanyang kabutihan. Hindi rin kabilang si Kapitan Tiago. Totoo na sinasalubong siya ng orkestra ng kanyang mga may utang, pinagsisilbihan ng piging, at binibigyan ng mga handog; ang pinakamagagandang bunga ay inilalatag sa kanyang mesa, ang ikaapat na bahagi ng nahuling usa o baboy-ramo ay sa kanya, at kung maganda sa paningin niya ang kabayo ng isang may utang ay kalahating oras lamang at nasa kanyang kuwadra na ito. Ngunit sa lihim ay pinagtatawanan siya at tinatawag na Sakristan Tiago.

Hindi rin makapangyarihan ang gobernadorcillo, sapagkat hindi siya nag-uutos kundi sinusunod. Siya ang isinasakdal sa alkalde mayor sa lahat ng bagay na para bang siya ang pinagmulan ng lahat. Nagugol siya ng limang libong piso at maraming pagpapakumbaba sa paghawak ng tungkulin, ngunit mura pa rin ito kung isasaalang-alang ang napapakinabang niya. At hindi rin Diyos ang makapangyarihan sa bayan, sapagkat kaunti lamang ang paggunita ng mga tao sa Kanya; mas malaki pa ang ibinibigay nilang pansin sa mga santo. Ang Diyos ay natulad sa mga haring napaliligiran ng mga pinakamamahal na tauhan, na sila lamang ang sinusuyo ng sambayanan.

Ang San Diego ay tulad ng Roma. Ang kura ang Papa sa Vaticano, at ang alperes ng Gwardya Sibil ang Hari ng Italya sa Quirinal, ngunit pawang ito ay sukat ng kawayan at pawid. Dahil kapwa nais maging panginoon ang dalawa, nagpapatuloy ang hidwaan. Si Padre Bernardo Salvi ang bagong kura: bata, payat, masasakitin, mapagnilay, mahigpit sa tungkulin, at maingat sa kanyang pangalan. Ibang-iba siya sa nauna sa kanya na si Padre Damaso. Isang buwan pa lamang siyang nakarating ay halos lahat ng tao ay sumapi sa Kagalang-galang na Kapatiran ng Terteryo, na ikinagalit ng karibal nitong Kapulungan ng Banal na Rosaryo. Bihira siyang mamalo at mas pinipili ang pagmumulta, di gaya ni Padre Damaso na naghuhusay ng lahat sa pamamagitan ng kamao at baston. Sinasabing mahigpit ang kanyang pag-aayuno kaya nanlalata ang kanyang dugo at pumapasok ang hangin sa kanyang ulo. May kuwento rin ang mga tao na minsang tinutukso ng diyablo ang pari, ngunit nahuli ito, iginapos sa paa ng katre, pinagpapalo ng lubid, at pinawalan lamang makalipas ang siyam na araw.

Ang alperes ang tanging karibal ng kapangyarihang ito sa kaluluwa. Karaniwang nagpapalasing siya hanggang sa hindi na makapag-isip, pinapag-ehersisyo ang kanyang mga sundalo sa ilalim ng araw habang siya ay nasa lilim, at mas madalas ay pinapalo ang kanyang asawa. Ang asawa ay si Donya Consolacion, isang matandang Pilipina na puspos ng kolorete at pintura ng mukha; iba ang ipinapangalan sa kanya ng asawa at ng ibang tao. Naghahampasan ang mag-asawa at nag-aalay ng libreng pagtatanghal sa mga kapitbahay. Kapag nakakarating ang ganitong iskandalo sa tainga ng pari, ngumingiti lamang ito, nagkukrus, at nagdarasal. Tinatawag siyang ganid, mapagpanggap, Carlista, at masakim, ngunit ngumingiti lamang siya at lalo pang nagdarasal. May ikinukuwento naman ang alperes sa mga bisitang Kastila tungkol sa chocolate: kung eh ang sabi ng pari ay makapal ito, at kung ah ay malabnaw.

Upang pahirapan ang pari, ipinagbabawal ng alperes, sa udyok ng asawa, na maglakad ang sino man pagkatapos ng ikasiyam ng gabi. Sinasabi pa ni Donya Consolacion na nakita niyang naglalakad ang pari nang gabing iyon na nakabarong piña at nakasalakot. Naghihiganti naman ang pari sa pamamagitan ng pagpapasara ng mga pinto ng simbahan kapag pumapasok ang alperes at pagpapahaba ng sermon hanggang sa mainip ito. Kapag nakapanghuli ang alperes ng sacristan o alila ng pari, binubugbog niya ang mga ito at pinapagpupunas ng sahig ng kuwartel. Kapag nagbayad naman ng multa ang sacristan, tahimik na tinatanggap ng pari ang salapi at pagkatapos ay pinapawalan ang kanyang mga kambing at tupa upang manginain sa halamanan ng alperes, habang siya ay naghahanap ng bagong teksto para sa mas mahabang sermon. Sa kabila ng lahat, kapag nagkikita ang dalawa sa lansangan ay nagkakamayan at magalang na nag-uusap. Sa mga oras na natutulog ang lasing na asawa o natutulog sa tanghali, tumatayo si Donya Consolacion sa bintana at tinititigan at kinukutya ang mga dalagang dumadaan. Ang isang magandang katangian niya ay ang tila hindi pa siya kailanman tumingin sa salamin.

Mahahalagang Tagpo

• Inilarawan ang mga makapangyarihan o casique sa San Diego.
• Ipinakita na hindi kabilang sina Don Rafael at Kapitan Tiago sa tunay na makapangyarihan.
• Nabanggit na nabibili ang posisyon ng gobernadorcillo.
• Ipinakilala sina Padre Salvi bilang bagong kura paroko at ang alperes na malupit at lasinggero.
• Isiniwalat ang lihim na hidwaan ng pari at alperes sa kabila ng kunwaring pagkakasundo.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Padre Salvi ay ang bagong kura paroko na tila mahinahon ngunit may sariling hangarin.
• Alperes ay ang malupit at lasenggong pinuno ng Gwardya Sibil.
• Donya Consolacion ay ang asawa ng alperes na mahilig magkolorete at magpanggap na marangal.
• Don Rafael Ibarra ay ang pinakamayaman sa San Diego ngunit walang tunay na kapangyarihan.
• Kapitan Tiago ay ang may ari-arian ngunit wala ring posisyon sa hanay ng mga makapangyarihan.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
kakarampot	kakaunti o kaunti lamang
kapariwaan	kasawian o kapighatian
masisitsit	madaldal o tsismosa
nagbabando	nagagalit o nagbubunyi ng galit
nakapahiyas	nakapalamuti o nagagayakan
paghahambalos	paghahampas o pagmamalupit

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Bakit hindi kabilang sina Don Rafael at Kapitan Tiago sa tunay na makapangyarihan sa San Diego?
2. Sino ang dalawang tunay na makapangyarihan sa bayan at ano ang batayan ng kanilang kapangyarihan?
3. Paano inilarawan si Alperes, at ano ang sinasabi nito tungkol sa Gwardya Sibil?
4. Bakit nagpapakita ng pagkakasundo sina Padre Salvi at Alperes sa harap ng mga tao?