Buod ng Katauhan

Si Donya Consolacion ang asawa ng Alperes, ang pinuno ng gwardya sibil sa San Diego. Hindi niya ipinagmamalaki ang kanyang tunay na pinagmulan. Bago siya nakapag-asawa ng Kastila, nagtrabaho siya bilang labandera sa bayan, isang katotohanang ikinahihiya niya at pilit na itinatago. Dahil asawa siya ng makapangyarihang opisyal, itinuturing niya ang sarili bilang "reyna" ng mga gwardya sibil at senyora ng mga utusan.

Isa siya sa pinakamalupit na tauhan sa nobela. Sa Kabanata 39, ipinakita kung paano niya ipinatawag si Sisa, ang babaeng nawalan ng bait, upang pagtawanan at pahirapan. Pinapalo niya ito at pinagmamalupitan kahit alam niyang wala nang malay ang babae. Sa Kabanata 57, nasaksihan din ang kanyang kabangisan nang hinikayat niya ang Alperes na ipagpatuloy ang pagpapahirap kay Tarsilo hanggang sa ito ay mamatay.

Kahit kapwa Pilipino si Sisa, hindi ito naging dahilan upang maawa si Donya Consolacion. Sa halip, ginamit niya ang kapangyarihang taglay upang saktan ang isa pang mahirap na kababayan bilang tanda ng kanyang pagtanggi sa sariling lahi at pagpapanggap na dayuhan.

Pisikal na Paglalarawan

Inilalarawan siyang matandang babaeng pinapalaman ang mukha ng makapal na kolorete upang magmukhang Kastila. Nakasalampak sa kanyang labi ang tuyot na tabako, at magulo at buhol-buhol ang kanyang buhok. Malakas at walang preno ang kanyang bibig kung magsalita. Sa kabila ng kanyang kapangitan at kalungkutan ng anyo, buong paniniwala niyang siya ang pinakamaganda at higit pa raw kay Maria Clara. Ikinahihiya siyang isama ng Alperes sa mga pagtitipon dahil sa kanyang anyo at amoy.

Mga Ugnayan sa Ibang Tauhan

Alperes ay asawa niya; madalas nilang pagtalunan at bugbugin siya nito, ngunit pareho silang malupit sa iba.
Sisa ay pinahirapan at pinagtawanan niya ang babaeng nawalan ng bait.
Tarsilo Alasigan ay hinikayat niyang ipagpatuloy ang pagpapahirap dito hanggang mamatay.
Donya Victorina ay kaagaw niya sa pagpapanggap na Kastila; nagkaroon sila ng sigalot sa Kabanata 47.
Padre Salvi at ang kura ay bahagi ng tunggalian ng kapangyarihan sa pagitan ng simbahan at ng gwardya sibil.

Motibasyon at Tunggalian

Ang pangunahing hangarin ni Donya Consolacion ay mapanatili ang paggalang at pagkatakot ng mga tao sa kanya. Palibhasa'y dating api at mahirap, ginagamit niya ang kapangyarihang naipon sa pamamagitan ng pag-aasawa ng Kastila upang iparamdam sa iba na siya na ang nakakataas. Ito ang kanyang paraan ng pagtakas sa dating kahihiyan.

Ang kanyang tunggalian ay sa pagitan ng kanyang pinagmulan at ng kanyang inaangkin na katauhan. Tinatanggihan niya ang kanyang pagiging Pilipina at ng kanyang wika, ngunit hindi rin siya tunay na tinatanggap ng mga Kastila dahil sa kanyang nakaraan at anyo. Nahihiwalay siya sa dalawang mundo kung saan wala siyang tunay na kinabibilangan.

Simbolikong Kahulugan

Si Donya Consolacion ay sagisag ng kolonyal na mentalidad na tumatanggi sa sariling lahi at kultura. Ipinapakita niya kung paano ang isang api ay maaaring maging mang-aapi rin kung bibigyan lamang ng kaunting kapangyarihan. Kinakatawan din niya ang pag-abuso ng kapangyarihan, tulad ng paggamit ng lakas laban sa mga mahihina at walang kalaban-laban, tulad ni Sisa.