Noli Me Tangere Kabanata 16Si Sisa

Buod

Tahimik na natulog ang mga mayayaman na nakapagdasal na ng mga requiem at nobena, ngunit hindi natutulog nang panatag ang mga dukha. Nagdarasal sila sa wika ng kanilang karalitaan, hindi sa mga panalanging likha ng mga fraile. Ang isang mahirap na balo ay nagdadalamhati sa bulang kailangan niyang bilhin para sa kanyang mga patay, isang pisong katumbas ng linggong kaligayahan ng kanyang mga anak.

Isang oras ang layo mula sa bayan nakatira ang ina nina Basilio at Crispin. Ang kanyang asawa ay isang lalaking walang puso, palaboy, at sugarol, at bihira ngunit masakit ang kanilang pagkikita. Unti-unti nitong hinubad sa asawa ang kakaunting alahas upang maipantaya sa sabong, at nang wala nang maano pa ay pinagpasimulan na nitong pahirapan si Sisa. Mahina ang loob ni Sisa, mas malaki ang puso kaysa pag-iisip, at ang alam lamang niya ay suminta at tumangis. Itinuturing niyang diyos ang asawa at mga anghel ang mga anak, kaya lalong lumalala ang kalupitan nito sa araw-araw. Minsang itinanong ni Sisa kung maaaring gawing sakristan si Basilio, ipinatuloy lamang ng asawa ang paghahagpos sa manok at hindi sumagot ng oo o hindi. Hindi na nagahas si Sisa na ulitin ang tanong, ngunit dahil sa karalitaan at pagnanais na matutong bumasa at sumulat ang mga bata, ipinagpatuloy niya ang plano.

Bata pa si Sisa at makikita pa rin ang dating kagandahan. Magaganda ang kanyang mga mata, at ito ang ibinigay niya sa kanyang mga anak. Ang kanyang kulay ay tinatawag na kayumangging kaligatan, malinis at dalisay. Bagaman bata pa, pinasimulan nang hukayin ng pagdurusa at gutom ang kanyang mga pisngi. Ang masaganang buhok na dating gayak at pamuti ng katawan ay maayos pa rin ngunit wala nang mga aguha at peineta. Ilang araw na siyang hindi lumalabas ng bahay upang tapusin ang isang pananahing ipinagbilin sa lalong madaling panahon. Dahil sa pagnanais na kumita ng salapi, hindi siya nagsimba nang umagang iyon sapagkat aabutin ng dalawang oras ang pagpunta at pag-uwi sa bayan. Nang ihatid niya ang gawa sa may-ari, pangako lamang ng pagbabayad ang natanggap niya.

Ang buong maghapon ay hindi umisip si Sisa kundi ang kaligayahang tatamuhin niya sa pagdating ng gabi, sapagkat nabalitaan niyang uuwi ang kanyang mga anak. Bumili siya ng maliliit na tuyong isda na ipinagbibili sa tatlo kapalit ng dalawang kuwarta, pinita sa maliit na halamanan ang pinakamagagandang kamatis na paborito ni Crispin, at nanghingi sa kapitbahay na si Pilosopo Tasyo ng tapang baboy-ramo at isang hita ng patong-gubat na paborito ni Basilio. Puspos ng pag-asa, isinaing niya ang pinakaputing bigas na siya mismong pumulot mula sa giikan. Ngunit sa isang sawing-palad na pagkakataon ay dumating ang kanyang asawa at kinain ang kanin, ang tapang baboy-ramo, ang hita ng pato, ang limang isda, at ang mga kamatis. Hindi umimik si Sisa kahit dama niyang siya mismo ang kinakain.

Nang mabusog ang lalaki ay naalala nitong itanong ang kanyang mga anak. Napangiti si Sisa at ipinangako sa sarili na hindi siya maghahapunan nang gabing iyon dahil hindi na sapat ang natira para sa tatlo. Nang marinig ng lalaki ang dahilan na maaaring mag-uwi si Basilio ng suweldo, nag-alinlangan siya, ngunit nagtagumpay ang kanyang mabuting anghel. Sinabi niyang itabi mo sa akin ang piso, at pagkasabi ay umalis. Tumangis nang buong kapaitan si Sisa ngunit natuyo ang kanyang mga luha sa pag-alaala sa kanyang mga anak. Muli siyang nagsaing at inihanda ang tatlong isdang natira, na magkakaroon ng tig-isa't kalahati ang bawat isa.

Pinakinggan niyang mabuti ang lahat ng ingay at hinihiwatigan ang pinakamahinang yabag. Malakas at maliwanag ang lakad ni Basilio at marahan at hindi pantay ang kay Crispin, naisip ng ina. Makalawa o makaitlong humuni ang kalao sa gubat, ngunit hindi pa dumarating ang mga anak. Inilagay niya ang mga isda sa loob ng palayok upang hindi lumamig at lumapit sa pintuan. Umawit siya nang marahan ng isang kundiman, ngunit nangangatal ang kanyang tinig. Biglang sumipot sa harap niya ang isang itim na aso. Natakot si Sisa, pumulot ng bato, at hinagis ito; tumakbo ang asong umaatungal nang napakalungkot. Isinara niya agad ang pinto at naupo sa tabi ng ilaw. Sinubukan niyang magdasal at tumawag sa Birhen at sa Diyos upang iligtas ang kanyang mga anak. Biglang naramdaman niyang naninindig ang kanyang mga buhok; malikmata man o katotohanan, nakita niyang nakatindig si Crispin sa tabi ng kalan, at tahimik siyang tinitigan ng malalaking mata at ngumiti. Narinig niya ang tinig ni Basilio na sumisigaw mula sa labas na pabuksan ang pinto. Kinilabutan si Sisa at naglaho ang malikmata.

Mahahalagang Tagpo

• Inilarawan si Sisa bilang inang salat sa buhay ngunit matiisin at mapagmahal.
• Naghanda si Sisa ng espesyal na hapunan para sa kanyang mga anak mula sa bigay ni Pilosopo Tasyo.
• Nauna pang dumating ang asawa at inubos ang lahat ng pagkain.
• Nagbilin pa ang asawa ng pera mula sa kinikita ng mga bata.
• Muling nagluto si Sisa at hinintay ang mga anak hanggang sa marinig ang tawag ni Basilio.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Sisa ay ang inang matiisin at mapagmahal na naghahanda ng hapunan para sa kanyang mga anak.
• Basilio ay ang nakatatandang anak na pinaghahandaan ni Sisa ng pagkain.
• Crispin ay ang bunsong anak na nangungulila sa ina.
• Pilosopo Tasyo ay ang nagbigay ng mga pagkain para sa hapunan ng magkapatid.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
salat	kapus-palad o kulang sa kabuhayan
nahumpak	namayat o pumayat
bahid	mantsa o bakas ng dumi
inaatupag	iniintindi o ginagawa
kapritso	luho o layaw
paggunita	pag-alala o pagbalik-tanaw
walang puso	walang damdamin o awa

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Ilarawan si Sisa batay sa kabanata. Ano ang kanyang pinakamalaking paghihirap?
2. Paano ipinakita ni Sisa ang kanyang pagmamahal sa kanyang mga anak?
3. Ano ang ginawa ng kanyang asawa sa pagkaing inihanda para sa mga bata, at ano ang sinasabi nito tungkol sa kanyang pagkatao?
4. Bakit matatawag na simbolo ng inang Pilipino si Sisa?