Buod ng Katauhan

Si Crispin ang bunsong anak ni Sisa at nakababatang kapatid ni Basilio. Tulad ng kanyang kuya, naglilingkod siya bilang sakristan sa simbahan ng San Diego. Bata pa lamang siya at inosente, ngunit naging biktima siya ng kalupitan ng mga taong may kapangyarihan.

Sa Kabanata 15, pinagbintangan siyang nagnakaw ng dalawang onsa ng ginto mula sa koleksiyon ng simbahan. Kahit walang katibayan at kahit nagmakaawa siya, hindi siya pinaniniwalaan. Hindi rin siya pinapakain hangga't hindi niya naibabalik ang salaping hindi naman niya kinuha. Matagal na siyang hindi nakauwi at hindi nadalaw ang kanyang ina.

Nang gabing iyon, dumating ang sakristan mayor at magaspang na kinadkad si Crispin pababa ng hagdanan. Narinig ni Basilio ang pagpapalahaw ng bata ngunit wala siyang magawa. Hindi na muling ipinakita ng nobela si Crispin; hindi malinaw ang kanyang huling sinapit, ngunit pinaniniwalaang siya ay pinatay.

Pisikal na Paglalarawan

Si Crispin ay inilarawan bilang maliit at payat na bata, maputla at mahina dahil sa gutom at pagod. Maikli ang kanyang buhok gaya ng karaniwang sakristan. Malungkot at puno ng takot ang kanyang mga mata, at sa kanyang batang mukha ay makikita ang pagdurusa ng isang inosenteng nahihirapan. May mga latay ang kanyang katawan mula sa mga palo ng mga pari, at punit-punit ang kanyang damit na walang laman maliban sa isang maliit na barya.

Mga Ugnayan sa Ibang Tauhan

Sisa ay ang inang hinahanap niya at inaalala sa gitna ng paghihirap.
Basilio ay ang kapatid na hinihilingan niyang tulong ngunit walang magawa.
Sakristan mayor ay ang lalaking nagparusa at kumadkad sa kanya.
Padre Salvi ay ang kura na pinagmulan ng paratang at parusa.
Pedro ay ang amang ang bisyo ang naging dahilan ng kanilang karalitaan.

Motibasyon at Tunggalian

Ang tanging hangarin ni Crispin ay ang makauwi sa kanilang bahay at makasama ang kanyang ina. Nais niyang matikman ang pagkaing inihanda ng kanyang ina at makapagpahinga mula sa pagpapalo at gutom. Wala siyang ibang hinahangad kundi ang kaunting pagmamahal at kalinga.

Ang kanyang tunggalian ay ang kawalang-katarungan ng simbahan. Inosente siya ngunit itinuring na may kasalanan; mahina siya ngunit pinarusahan nang labis. Ang tanging bisang nalalabi sa kanya ay ang pagmamakaawa, na hindi rin pinansin ng mga may kapangyarihan.

Simbolikong Kahulugan

Kinakatawan ni Crispin ang mga inosenteng taong napagbibintangang may kasalanan at pinahihirapan nang walang katarungan. Siya ang biktima ng maling akusasyon at ng kalupitan ng mga nasa kapangyarihan.

Ang kanyang pagkawala ay sagisag ng mga kaso ng kawalang-katarungan na tinatakpan ng katahimikan. Sa kanyang pagkawala, ipinapakita ni Rizal na ang mga mahihirap at mahihina ay walang tinig sa harap ng simbahan at ng pamahalaan.

Mga Kabanatang Kabilang

Kabanata 15: Ang mga Sakristan ay unang paglitaw at pagkakadkad sa kanya.
Kabanata 16: Si Sisa ay paghahanda ng ina ng pagkain para sa kanya.
Kabanata 17: Si Basilio ay pagbanggit sa kanyang hindi pag-uwi at paratang.
Kabanata 18: Mga Kaluluwang Nagdurusa ay paghahanap ng ina sa kanya sa kumbento.
Kabanata 21: Kuwento ng Isang Ina ay pagkasira ng loob ng ina dahil sa kanyang pagkawala.