Buod ng Katauhan

Si Basilio ang panganay na anak ni Sisa at nakatatandang kapatid ni Crispin. Tulad ng kanyang kapatid, naglilingkod siya bilang sakristan at tagapagpatunog ng kampana sa simbahan ng San Diego. Bata pa lamang siya ngunit kinailangan na niyang magtrabaho upang makatulong sa kanilang mahirap na pamilya.

Matalino at maalalahanin si Basilio. Sa Kabanata 15, ipinakita niya ang kanyang pagmamahal sa kapatid nang tanggihan niyang bayaran ang paratang laban dito dahil wala silang perang maipambabayad at nawawalan na ng makakain ang kanilang ina. Nang kaladkarin si Crispin ng sakristan mayor, wala siyang nagawa kundi tumakas.

Sa takot sa mga guwardiya sibil na bumaril sa kanya, tumakas si Basilio sa gubat at tinanggap siya ng isang mabait na pamilya. Nang makabalik siya sa bayan, natagpuan niya ang kanyang inang sira na ang bait. Sumunod siya rito hanggang sa gubat, kung saan nakilala siya ng ina bago ito pumanaw. Bago namatay si Elias, inutusan siya nitong mag-aral at ibinigay pa ang tagubilin tungkol sa nakatagong kayamanan.

Pisikal na Paglalarawan

Si Basilio ay inilarawan bilang batang payat at maitim, may maikling buhok dahil sa pagiging sakristan at may mapupungay ngunit malungkot na mga mata. Sa kanyang mukha ay makikita ang hirap ng paggawa at ang takot na laging kasama ng isang mahirap. Sa bandang huli, may sugat siya sa noo mula sa punglo ng guwardiya sibil. Siya ay mabilis at maliksi, at puno ng tibay ng loob para sa kanyang edad.

Mga Ugnayan sa Ibang Tauhan

Sisa ay ang inang kanyang minamahal at hinanap hanggang sa huling sandali.
Crispin ay ang bunsong kapatid na hindi niya naipagtanggol.
Elias ay ang nag-utos sa kanya na mag-aral at nag-iwan ng kayamanan.
Padre Salvi at sakristan mayor ay ang mga taong pinagmulan ng kanilang paghihirap.
Ang mabait na pamilya sa gubat ay ang tumulong at nag-alaga sa kanya.
Crisostomo Ibarra ay ang binatang hinangaan niya at pinagkatiwalaan ng pag-asa.

Motibasyon at Tunggalian

Ang pangunahing motibasyon ni Basilio ay ang mabuhay at makatulong sa kanyang pamilya. Sa kanyang mga pangarap, nais niyang ipaako si Crispin, magtrabaho para sa kanilang ina, at magkaroon ng sariling lupa upang sakahin. Mahal niya ang kanyang ina at kapatid nang higit sa sarili.

Ang kanyang tunggalian ay ang paglaban ng mahirap at inosenteng bata sa isang sistemang walang awa. Wala siyang kalaban sa kanyang sarili; ang buong lipunan ang humaharang sa kanyang pangarap. Ang bilin ni Elias sa kanya na mag-aral ay simula ng kanyang pagbangon at isang pag-asa na kanyang dadalhin sa karugtong na nobela.

Simbolikong Kahulugan

Kinakatawan ni Basilio ang kabataang Pilipinong inaapi ngunit hindi tuluyang nasisira. Sa kanya inilagay ni Rizal ang pag-asa ng susunod na henerasyon tulad ng batang mag-aaral na magpapatuloy ng laban.

Bilang saksi sa pagkamatay nina Sisa at Elias, siya ang tagapagdala ng alaala ng nagbuwis ng buhay para sa bayan. Sa El Filibusterismo, ang kanyang pagiging mag-aaral at doktor ay katuparan ng pangarap na ipinamana sa kanya.

Mga Kabanatang Kabilang

Kabanata 15: Ang mga Sakristan ay unang paglitaw at pag-uusap nila ni Crispin.
Kabanata 16: Si Sisa ay paghihintay ng kanyang ina sa kanyang pag-uwi.
Kabanata 17: Si Basilio ay pagtakas at pagkakasugat niya sa noo.
Kabanata 21: Kuwento ng Isang Ina ay paghahanap ng ina sa kanyang bakas.
Kabanata 23: Ang Piknik ay pagbanggit sa kanyang sakripisyo at pag-asa.
Kabanata 63: Noche Buena ay pagkikita nila ng ina at ang bilin ni Elias.
Kabanata 64: Katapusan (Epilogo) ay pamana ng pag-asa mula sa mga yumaong bayani.