Noli Me Tangere Kabanata 17Si Basilio

Buod

Dumating sa dampa si Basilio na nangangatal at pagod, at halos mawalan ng lakas ang kanyang ina nang makita siyang nag-iisang dumarating. Nang mabatid ni Sisa ang dugong bumalot sa noo ng anak, napalitan ng tuwa ang kanyang dalamhati nang malaman niyang buhay si Crispin; hinagkan niya ang duguan nitong noo. Ipinaliwanag ni Basilio na dinala ng sakristan mayor si Crispin at sinabing hindi siya maaaring umalis hanggang alas-diyes, kaya tumakas siya nang malalim na ang gabi. Sa bayan ay sinigawan siya ng mga sundalo, tumakbo siya, binaril siya, at dinaplisan ng punglo ang kanyang noo. Natatakot siyang mahuli, mapalo, at pagpunasin ng kuwartel, gaya ng ginawa kay Pablo na hanggang noon ay may sakit pa. Nakiusap siyang sabihin na lamang na nahulog siya sa puno upang walang makaalam ng paghabol. Ginamot ni Sisa ang sugat sa tulong ng tubig, suka, at maliliit na balahibo.

Tinanong ni Sisa kung bakit naiwan si Crispin. Unti-unti niyang isinalaysay ang tungkol sa dalawang onsa, ngunit hindi binanggit ang mga pagpapahirap sa kapatid. Napaluha si Sisa at nasabing pinagbintangan ang mabait niyang si Crispin dahil mahirap lamang sila at kailangang magtiis ng lahat. Nag-alok siya ng kanin at tuyong isda, ngunit tubig lamang ang nais ng bata. Nalungkot si Sisa dahil naghanda sana siya ng ibang pagkain, ngunit dumating ang kanilang ama. Nang itanong ni Basilio kung dumating nga ito, hindi sinasadya niyang siniyasat ang mukha at mga kamay ng ina. Sinabi ni Sisa na nagtanong ito tungkol sa kanya at nais siyang makita, at kung patuloy daw siyang magpapakabait ay muli itong makikisama sa kanila. Naiinis na sinabi ni Basilio na hindi ba mas mabuti na silang tatlo lamang, at nang pagsabihan siya ng ina ay humingi siya ng tawad. Nagsara si Sisa ng dampa at tinabunan ng abo ang natitirang baga upang hindi mamatay ang apoy.

Nang sumandal si Basilio sa tabi ng nananalanging ina, nakaramdam siya ng init at lamig. Naisip niya ang kapatid na dapat sana ay natutulog sa kandungan ng ina ngunit marahil ay nginginig sa takot sa isang sulok ng kumbento. Sa kanyang panaginip, nakita niya ang isang silid na may malabong liwanag ng kandila. Nasa loob ang kura na may hawak na yantok, pinakikinggan ang sakristan mayor na nagsasalita ng kakaibang wika. Nanlalaki ang mata ni Crispin na naghahanap ng matataguan, at hinampas siya ng yantok. Tumakbo siya, nadulas, natumba, at sinangga ng mga kamay ang mga hampas. Sa desperasyon ay dinaluhong niya ang kura at kinagat ang kamay nito. Binitiwan ng kura ang yantok, ngunit hinampas ng sakristan mayor ng mabigat na baston ang ulo ng bata hanggang nawalan ito ng malay. Pinadyakan pa siya ng kura hanggang gumulong siya sa sahig na parang walang buhay. Nagising si Basilio na basa ng pawis at tumangis, at nagmakaawang sabihin din ng ina na panaginip lamang iyon.

Naisip ni Basilio na ayaw na niyang magsakristan. Ipinagbilin niyang kunin ng ina si Crispin kinabukasan, singilin ang kanyang sahod, at sabihing hindi na siya magsasakristan. Paggaling niya ay hihilingin niyang maging pastol ng mga baka at kalabaw ni Don Crisostomo. Maaaring mag-aral si Crispin sa ilalim ng matandang Tasyo na hindi namamalo at mabait kahit hindi ito pinaniniwalaan ng kura. Nangako siyang mag-aalaga ng hayop nang mabuti, at baka ipahintulot pang gatasan ang isang baka upang makainom sila ng gatas na gusto ni Crispin. Mangingikil siya ng mga bunga sa gubat at magpuputol ng kahoy. Kapag marunong na siyang mag-araro, hihiling siya ng kapirasong lupang matatamnan ng tubo o mais upang hindi na manahi hanggang hatinggabi ang ina. Magsusuot sila ng bagong damit tuwing pista, kakain ng karne at malalaking isda, at mamumuhay nang malaya. Dahil matalas ang ulo ni Crispin ayon kay Tasyo, ipadadala nila ito sa Maynila upang mag-aral, at siya ang gagastos hanggang maging doktor ito.

Tumangis nang tahimik si Sisa nang mapansin niyang hindi isinama ng anak ang kanilang ama sa mga plano, ngunit sinagot niya ng oo ang lahat ng sinabi nito. Nakatulog si Basilio at nagkaroon ng magandang panaginip: Nakita niya ang sarili na kasama ang kapatid na namimitas ng bayabas at iba pang bunga sa gubat, pumapasok sa mga yungib na may kumikislap na bato, at naliligo sa mga bukal na ginto ang buhangin. Nakita rin niya ang isang kampanang nakabitin sa puno at sa lubid ay nakatali ang isang baka, habang nasa loob ng kampana si Crispin. Hindi nakatulog si Sisa.

Mahahalagang Tagpo

• Ang pagdating ni Basilio na duguan at ang pagsisinungaling niyang nahulog lamang siya sa puno.
• Ang pagtatapat ng bintang laban kay Crispin at ang pagkasindak ni Sisa.
• Ang pag-asang mawala na ang kanilang ama na binanggit ni Basilio, na ikinasakit ni Sisa.
• Ang bangungot ni Basilio tungkol sa pagpapahirap kay Crispin.
• Ang pangarap ni Basilio para sa kanyang ina at kapatid.

Mga Tauhan sa Kabanatang Ito

• Basilio ay ang batang tumakas mula sa kumbento; sugatan siyang umuwi at naglihim sa tunay na sinapit ng kapatid.
• Sisa ay ang inang nangangamba sa kapalaran ng kanyang mga anak at hindi matanggap ang mabigat na katotohanan.
• Crispin ay ang bunsong anak na pinagbintangan ng pagnanakaw at hindi na nakauwi.
• Sakristan Mayor ay ang nang-aabuso sa mga batang sakristan at pinagmumulta sila.
• Padre Salvi ay ang kura ng San Diego na pinagmulan ng bintang laban kay Crispin.

Talasalitaan

Salita	Kahulugan
ampahilom	gamot o pang-alis ng sugat
bulo	anak ng kalabaw o baka
dumaplis	sumagi lamang o bahagyang tumama
yantok	matigas na pamalo mula sa isang uri ng palma
bangungot	masamang panaginip na may pakiramdam ng panghihina
sakristan	katulong ng pari sa simbahan
dampa	maliit at payak na bahay

Mga Tanong sa Pagsusuri

1. Bakit sinabi ni Basilio sa kanyang ina na nahulog lamang siya sa puno? Ano ang ipinapahiwatig nito tungkol sa kanyang takot?
2. Paano ipinakita ni Sisa ang kanyang pagmamahal sa mga anak kahit salat sila sa buhay?
3. Ano ang ibig sabihin ng pag-asang wala na ang kanilang ama na binanggit ni Basilio? Ikaw ba ay sumasang-ayon sa kanya? Ipaliwanag.
4. Ano ang simbolikong kahulugan ng bangungot ni Basilio sa kabuuang tema ng nobela?